پژوهش در نهادهای سیاستپژوه، بیش از هر زمان دیگری با یک مسئلۀ تازه روبهرو است.
مسئلۀ، دیگر فقط کمبود اطلاعات نیست؛مسئلۀ اصلی، یافتن اطلاعات مرتبط، تشخیص یا برقراری ارتباط منطقی میان آنها، ارزیابی اعتبار شان و تبدیل انبوهی از یافتهها به دانش قابل استفاده در سیاستگذاری است.مرکز پژوهشهای مجلس، بهعنوان یکی از مهمترین نهادهای پژوهشی و کارشناسی کشور، با انبوهی از گزارشها، مقالات، قوانین، اسناد، دادهها و مطالعات داخلی و بینالمللی سروکار دارد. در چنین محیطی، ابزارهای جدید هوش مصنوعی میتوانند نقشی فراتر از یک موتور جستوجو یا دستیار نگارشی ایفا کنند: آنها میتوانند به «همپژوهشگرانِ» پژوهشگر انسانی تبدیل شوند؛ البته نه به معنای جایگزینی کارشناس و بیکار کردن او، بلکه به معنای گسترش توانایی پژوهشگر انسانی در کشف، پیمایش، سازماندهی و ارتباط دادن دانشهای تشکیلدهندۀ یک حوزۀ پژوهشی.
در حال حاضر چهار ابزار رایگان یا دارای امکانات رایگان که میتوانند تصویری از این تحول را ارائه کنند عبارتاند از:
سِمَنتیک اسکولار (Semantic Scholar)
اینسایت فول (Inciteful)
ریسرچ رَبیت (ResearchRabbit)
ولاگ سِک (Logseq)
این چهار ابزار هم اکنون در مرکز پژوهشهای مجلس به بهرهبرداری رسیدهاند.
هر یک از این «همپژوهشگرانِ» چهارگانه ، بخشی متفاوت از زنجیرۀ پژوهش را تقویت میکند، به شرح زیر:از «جستوجوی مقاله» تا «کشف دانش».
در روش سنتی پژوهش، فرایند تحقیق معمولاً چنین آغاز میشود: پژوهشگر چند کلیدواژه را در یک پایگاه علمی وارد میکند، فهرستی از مقالات را دریافت میکند و سپس باید صدها عنوان و چکیده را بررسی کند تا منابع مهم را بیابد، کار شاقی که معمولاً از پس هر پژوهشگری بر نمیآید.
این روش همچنان ضروری است، اما هوش مصنوعی امکان دیگری را نیز فراهم کرده است: جستوجوی معنایی و پیمایش در شبکۀ دانش.
تفاوت مهم در روش جدید با قدیم همینجا است. موتور جستوجوی سنتی عمدتاً میپرسد: «کدام اسناد این واژهها و اصطلاحات مورد جست و جو را دارند؟»؛ اما ابزارهای جدیدتر میکوشند بپرسند: «کدام پژوهشها از نظر معنا، استناد، موضوع، نویسندگان و روابط علمی به مسئله من مربوطاند؟».
این تغییر کوچک در ظاهر، در عمل میتواند روش انجام مرور ادبیات را دگرگون کند.
۱- سِمَنتیک اسکولار؛ نخستین «همپژوهشگر» در جستوجوی ادبیات علمی
سِمَنتیک اسکولار را میتوان نقطۀ آغاز این زنجیره دانست.
سِمَنتیک اسکولار یک موتور جستوجوی علمی مبتنی بر هوش مصنوعی است که توسط Allen Institute for AI توسعه یافته و برای کشف و پیمایش ادبیات علمی طراحی شده است. ارزش آن فقط در تعداد رکوردهای علمی اش نیست؛ بلکه در تلاش برای درک ارتباط میان مقالات، نویسندگان، موضوعات و استنادها است.