به گزارش «نبض فناوری»شاهرخ ظهراب‌زاده، کارشناس حوزه فضایی، امروز ۱۲ مهرماه در مراسم گرامیداشت هفته جهانی فضا که با حضور ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، حسن سالاریه رئیس سازمان فضایی ایران و سخنگوی دولت در محل این وزارتخانه برگزار شد، با ارائه روایتی تاریخی از چند دهه تلاش متخصصان کشور برای تسخیر فضا اظهار داشت: آنچه می‌خواهم مرور کنم، «قصه تسخیر فضا از دید یک ایرانی» است؛ روایتی از مسیر پیموده‌شده توسط نسل من و هم‌سن‌وسال‌های من از دهه‌های گذشته تاکنون.
حسرت فضایی در دهه ۶۰؛ علاقه‌مندانی که تنها «خواننده» بودند
وی افزود: زمانی که ما در دهه ۶۰ به مدرسه می‌رفتیم، علاقه‌مندان به فضا در کشور تنها می‌توانستند «خواننده» اخبار باشند. در آن دوران، مونس و همدم علاقه‌مندان به این عرصه، ماهنامه‌ها و مجلاتی بود که هر از گاهی مطالبی پیرامون هوافضا منتشر می‌کردند. همچنین گهگاه در قاب تلویزیون، تصاویر پرتاب ماهواره‌برها و راکت‌های خارجی مانند پرتابگر «سایوز» را تماشا می‌کردیم؛ بازوهای نگهدارنده‌ای که به ترتیب کنار می‌رفتند و موشک به آسمان اوج می‌گرفت. دیدن این صحنه‌ها بسیار هیجان‌انگیز بود، اما همواره فکر می‌کردیم جایگاه ایران کجاست؟ در آن روزگار حتی تصور اینکه روزی نام ایران نیز در میان کشورهای دارای فناوری فضایی ثبت شود و ما دستاوردهای بومی خودمان را در قاب تلویزیون ببینیم، بسیار دور از دسترس به نظر می‌رسید.
ظهراب‌زاده با اشاره به نقطه عطف دهه‌های بعد خاطرنشان کرد: در اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰، دانشکده‌های هوافضا در کشور تأسیس شدند. برای امثال من که در آغاز دهه ۷۰ دانش‌آموز دبیرستانی بودیم، این جذابیت شکل گرفت که می‌توان به هوافضا به‌عنوان یک حرفه نگاه کرد. در نهایت در دهه ۸۰ بود که جمهوری اسلامی ایران رسماً فضایی شد و با پرتاب موفق ماهواره‌بر «سفیر» و قرارگیری ماهواره «امید» در مدار، نام ایران به باشگاه فضایی جهان پیوست. پس از آن، پروژه‌های دیگری دنبال شد و انواع ماهواره‌برها از جمله سیمرغ، ذوالجناح، قاصد و قائم توسعه یافتند.
واقعیت اعزام موجود زنده به فضا و کاوشگرهای سنگین‌تر
این کارشناس صنعت فضایی با یادآوری ورود ایران به حوزه زیست‌فضا گفت: ما وارد عرصه فناوری زیست‌فضا شدیم و بنده این افتخار را داشتم که در آن مقطع در پژوهشگاه هوافضا فعالیت کنم. اعزام موجود زنده به فضا برای مردم بسیار شگفت‌انگیز بود، تا جایی که هنوز هم در برخی محافل و گفت‌وگوها از من سؤال می‌پرسند که آیا این اتفاق واقعاً رخ داد؟ و من پاسخ می‌دهم بله، آن محموله زیستی و میمون واقعاً به فضا رفت و با موفقیت به زمین بازگشت. پس از آن نیز پروژه کاوشگرهای سنگین‌تر در دستور کار قرار گرفت که ابعاد فنی آن در برنامه‌های آتی تشریح خواهد شد.
شگفتی نماینده مصر از کپسول فضایی بومی ایران
وی در ادامه به بیان خاطراتی از بازخورد کارشناسان بین‌المللی در قبال دستاوردهای فضایی ایران پرداخت و تصریح کرد: نخستین خاطره من به اسفندماه سال ۱۳۹۳ بازمی‌گردد؛ در حاشیه اجلاس وزرای علوم کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در سالن اجلاس سران، نمایشگاهی دایر شده بود و من در غرفه پژوهشگاه هوافضا حضور داشتم. در آن نمایشگاه، کپسول فضایی «پژوهش» پس از فرود و بازگشت موفقیت‌آمیزش به نمایش درآمده بود. در میان کشورهای عضو این جنبش که چین و پس از آن ایران از پیشگامان صنعتی آن محسوب می‌شوند، نمایندگان خارجی با اشتیاق فراوان برای دیدن این دستاورد می‌آمدند و با کپسول عکس یادگاری می‌گرفتند.
ظهراب‌زاده ادامه داد: نماینده کشور مصر نزد من آمد و با تعجب پرسید: آیا این واقعاً به فضا رفته است؟» وقتی تأیید کردم، در حالی که به بدنه آن دست می‌کشید و عکس می‌گرفت، گفت: شما واقعاً ارزش کاری که کرده‌اید را نمی‌دانید؛ در کشور ما در حوزه فضایی تنها چند رشته دانشگاهی وجود دارد و از نظر سخت‌افزاری و عملیاتی هیچ چیز نداریم؛ قدر داشته‌هایتان را بدانید.
کارشناس سابق ایرباس: این کپسول تاریخی باید در موزه حفاظت شود
وی به خاطره دیگری در آذرماه سال ۱۳۹۴ اشاره کرد و گفت: در جریان برگزاری ششمین نمایشگاه توانمندی‌های صنایع هوایی و فضایی ایران که در فضای پسابرجام با حضور هیئت‌های خارجی برگزار شد، با مدیر یک شرکت آلمانی که فردی ترک‌تبار و از متخصصان باسابقه شرکت ایرباس بود، گفت‌وگو کردیم. در جریان بازدید از نمایشگاه به غرفه پژوهشگاه هوافضا رسیدیم و به او گفتم اگر اخبار را دنبال کرده باشید، این همان محموله‌ای است که موجود زنده را به فضا برده و بازگردانده است.
کارشناس حوزه فضایی افزود: آن متخصص برجسته با شگفتی فراوان با کپسول عکس گرفت و آن را لمس کرد و سپس پرسید: چرا این دستاورد مهم اینجاست؟ این قطعه تاریخی باید در موزه و درون حفاظ شیشه‌ای ویژه نگهداری شود تا مردم برای تماشای آن بلیت تهیه کنند؛ چرا آن را این‌طور عادی در غرفه گذاشته‌اید؟» وقتی به او گفتم متأسفانه گاهی در داخل برخی افراد نسبت به این دستاوردها کم‌لطف هستند، او تأکید کرد که ارتقای سطح فرهنگ عمومی و ارزش‌گذاری به این پیشرفت‌ها نیازمند تلاش و کار فرهنگی بیشتری است.
درخواست دانشگاهی مصر برای پرتاب ماهواره با پرتابگر ایرانی
ظهراب‌زاده با اشاره به ارتقای جایگاه سازمان فضایی ایران در مجامع جهانی گفت: با گذر زمان و انباشت دستاوردها، ما این توفیق را یافتیم که در رویدادهای معتبر بین‌المللی از جمله سازمان همکاری‌های فضایی آسیا و اقیانوسیه (اپسکو) با افتخار حاضر شویم. حضور در چنین جمع‌هایی سرشار از انگیزه است؛ چراکه در پهنه قاره آسیا، به غیر از چین، عملاً تنها ایران است که چرخه کامل پرتاب، ماهواره‌بر بومی و توان تزریق محموله به مدار را در اختیار دارد و می‌تواند با اقتدار این دستاوردها را ارائه دهد.
وی ادامه داد: حدود دو سال پیش در یکی از نشست‌های سازمان اپسکو که دستاوردهای کشور را ارائه کردیم، یکی از اساتید دانشگاهی کشور مصر به سراغ ما آمد و مستقیماً درخواست کرد و گفت: «اگر ما ماهواره بسازیم، آیا حاضر هستید آن را برای ما به فضا پرتاب کنید؟» به او پاسخ دادیم که قطعاً آمادگی پرتاب محموله‌ها را داریم و هرچند روابط دیپلماتیک رسمی میان دو کشور برقرار نیست، اما امیدواریم بسترهای همکاری فراهم شود تا از ظرفیت پرتابگرهای ایرانی برای ماهواره آن‌ها استفاده شود.
از رؤیای کودکی تا فرمان پرتاب ماهواره بومی با راکت سایوز
این کارشناس صنعت فضایی در بخش پایانی سخنان خود گفت: اگر به نقطه شروع نگاه کنیم، زمانی من در دوران دبستان و کودکی با حسرت صحنه باز شدن بازوهای ماهواره‌بر سایوز را در تلویزیون تماشا می‌کردم؛ اما بعدها این توفیق نصیبم شد که شخصاً مجری پرتاب ماهواره‌های ایرانی با همان موشک سایوز باشم. این‌بار دیگر یک بیننده صرف نبودیم، بلکه ماهواره‌ای را که متخصصان و جوانان ایرانی با دست خود ساخته بودند، در مدار قرار دادیم و آن ماهواره به طور تمام و کمال کار کرد و مأموریت خود را با موفقیت انجام داد.
وی یادآور شد: زمانی ما صرفاً خواننده مقالات مجلات خارجی بودیم، اما امروز کار به جایی رسیده است که مؤسسات تخصصی در کشورهای دشمن، از جمله اندیشکده و مؤسسه بین‌المللی «برایس» (BryceTech)، پروژه‌ها و دستاوردهای فضایی ایران را به دقت رصد و تحلیل می‌کنند. این یعنی امروز آن‌ها ناظر و خواننده کارهای ما هستند و متخصصان ایرانی در میدان عمل مشغول آفرینش دستاوردند. بی‌تردید این موفقیت‌های بزرگ در سایه الطاف الهی و تلاش شبانه‌روزی زنان و مردان این سرزمین به دست آمده است.
لینک کوتاه: