تشخیص مسیر گسترش سرطان، یکی از بخش‌های مهم در انتخاب روش درمان و انجام جراحی است. سیستم لنفاوی یکی از مسیرهای اصلی انتقال سلول‌های سرطانی در فرایند متاستاز به شمار می‌رود و شناسایی دقیق گره‌های لنفاوی درگیر می‌تواند از انجام جراحی‌های گسترده و غیرضروری جلوگیری کند.
تصویربرداری از سیستم لنفاوی؛ چرا اهمیت دارد؟
یکی از چالش‌های مهم در درمان برخی سرطان‌ها، تشخیص دقیق میزان درگیری سیستم لنفاوی است. سلول‌های سرطانی در بسیاری از سرطان‌ها، از جمله سرطان پستان، ریه و دستگاه تناسلی، می‌توانند از طریق سیستم لنفاوی به بخش‌های دیگر بدن منتقل شوند.
به همین دلیل، جراحان پیش از تصمیم‌گیری درباره نحوه انجام عمل باید تا حد امکان محل و میزان درگیری گره‌های لنفاوی را مشخص کنند. اگر گره‌های درگیر به‌درستی شناسایی نشوند، ممکن است برای اطمینان از خارج شدن بافت‌های آلوده، بخش گسترده‌تری از سیستم لنفاوی برداشته شود.
این نوع جراحی می‌تواند عوارض مختلفی برای بیمار ایجاد کند و بر عملکرد سیستم لنفاوی و گردش مایعات بدن تأثیر بگذارد. از این رو، فناوری‌هایی که بتوانند گره‌های لنفاوی درگیر را با دقت بیشتری مشخص کنند، در روند تشخیص و برنامه‌ریزی درمان اهمیت دارند.
تیلمانوسپت چگونه به شناسایی گره‌های سرطانی کمک می‌کند؟
رادیوداروی تیلمانوسپت برای تصویربرداری اختصاصی از سیستم لنفاوی توسعه یافته است. پس از تزریق این رادیودارو و انجام تصویربرداری، می‌توان موقعیت گره‌های لنفاوی و میزان درگیری آن‌ها را با دقت بیشتری بررسی کرد.
ساختار این رادیودارو به گونه‌ای طراحی شده است که ضمن حمل رادیوایزوتوپ تشخیصی تکنسیوم، قابلیت اتصال به گیرنده‌های موجود روی سطح سلول‌های سرطانی را داشته باشد. به این ترتیب، رادیودارو می‌تواند در فرایند تصویربرداری به شناسایی محل مورد نظر کمک کند.
شرکت دانش‌بنیان آپرین سما فارمد با تولید ماده مؤثره این رادیودارو، دانش فنی ساخت آن را در داخل کشور توسعه داده است. تیلمانوسپت از سال ۲۰۱۳ در انحصار آمریکا قرار داشت و اکنون ایران با دستیابی به فناوری تولید آن، به دومین کشور دارای این فناوری تبدیل شده است.
این محصول پس از پشت سر گذاشتن مراحل پیش‌بالینی، وارد مرحله مطالعات بالینی شده است.
کاهش هزینه تشخیص به یک‌دهم قیمت جهانی
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های مطرح‌شده برای تولید داخلی تیلمانوسپت، کاهش هزینه استفاده از این فناوری است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، هزینه نقشه‌برداری سیستم لنفاوی با استفاده از این رادیودارو در ایران می‌تواند به حدود یک‌دهم هزینه‌های مشابه در بازار جهانی برسد.
کاهش چنین هزینه‌ای می‌تواند دسترسی مراکز درمانی و بیماران به فناوری‌های پیشرفته تشخیص را افزایش دهد. از سوی دیگر، قیمت رقابتی این محصول زمینه مناسبی برای حضور آن در بازار کشورهای دیگر و توسعه صادرات رادیودارو نیز ایجاد می‌کند.
با توجه به نقش سیستم لنفاوی در گسترش انواع مختلف سرطان، این فناوری محدود به یک نوع سرطان نیست و طبق اطلاعات ارائه‌شده، می‌تواند در حدود ۹۰ درصد بیماران مبتلا به سرطان‌های مختلف کاربرد داشته باشد.
تفاوت تیلمانوسپت با دیگر رادیوداروهای تشخیصی
بسیاری از رادیوداروهای مورد استفاده در تصویربرداری پزشکی برای شناسایی یک فرایند یا نوع خاصی از سلول‌ها طراحی شده‌اند. تیلمانوسپت از این جهت مورد توجه قرار گرفته است که هدف آن تصویربرداری از گسترش سرطان در سیستم لنفاوی است و می‌تواند در طیف گسترده‌ای از سرطان‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
رادیوداروهای تشخیصی را می‌توان به سه گروه اصلی تقسیم کرد:
رادیوداروهای مبتنی بر FDG:
این گروه از رادیوداروها بر پایه ساختاری مشابه گلوکز عمل می‌کنند و به دلیل مصرف بالای گلوکز در بسیاری از سلول‌های سرطانی، امکان شناسایی این سلول‌ها را فراهم می‌کنند. با این حال، سلول‌های غیرسرطانی نیز از گلوکز استفاده می‌کنند و همین موضوع می‌تواند انتخاب‌گری این روش را کاهش دهد.
رادیوداروهای مبتنی بر آنتی‌بادی:
این رادیوداروها به دلیل ویژگی‌های مولکولی آنتی‌بادی‌ها، می‌توانند انتخاب‌گری بالاتری نسبت به سلول‌های هدف داشته باشند. با این حال، اندازه بزرگ‌تر مولکول‌های آنتی‌بادی می‌تواند احتمال بروز واکنش‌های حساسیتی را افزایش دهد.
رادیوداروهای پپتیدی:
در این گروه، از پپتیدهای اختصاصی برای اتصال به گیرنده‌های سطح سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. اندازه کوچک‌تر این مولکول‌ها می‌تواند به کاهش احتمال واکنش‌های حساسیتی و افزایش وضوح تصاویر کمک کند. تیلمانوسپت نیز در این دسته قرار می‌گیرد و ساختار پپتیدی آن امکان هدف‌گیری دقیق‌تر سلول‌های مورد نظر را فراهم می‌کند.
فناوری ایرانی با ظرفیت پزشکی و صادراتی
تولید تیلمانوسپت در داخل کشور، علاوه بر ایجاد دسترسی به یک فناوری پیشرفته تشخیصی، می‌تواند هزینه استفاده از این روش را نیز کاهش دهد. کاهش وابستگی به واردات، امکان توسعه خدمات مرتبط و قابلیت سفارشی‌سازی و پشتیبانی داخلی از دیگر مزایای توسعه چنین محصولاتی در کشور است.
از سوی دیگر، قرار گرفتن ایران در میان کشورهای دارای دانش فنی تولید این رادیودارو، ظرفیت‌هایی را برای توسعه بازار منطقه‌ای و صادرات ایجاد می‌کند؛ به‌ویژه آنکه هزینه پایین‌تر تولید می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در رقابت‌پذیری محصول در بازارهای خارجی باشد.
توسعه این رادیودارو را می‌توان نمونه‌ای از ورود فناوری نانو و مهندسی مولکولی به حوزه پزشکی هسته‌ای دانست؛ حوزه‌ای که در آن ترکیب یک مولکول هدفمند با رادیوایزوتوپ می‌تواند اطلاعاتی را در اختیار پزشک قرار دهد که در تشخیص و برنامه‌ریزی درمان اهمیت دارد.
با ادامه مراحل بالینی و فراهم شدن زیرساخت‌های لازم برای استفاده گسترده‌تر، تیلمانوسپت می‌تواند به یکی از محصولات مهم سبد رادیوداروهای تولید داخل تبدیل شود و هم‌زمان مسیر حضور فناوری‌های ایرانی در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را نیز هموار کند.