به گزارش سیتنا، آیا غاری در ماه وجود دارد؟ ما هنوز مطمئن نیستیم، اما شواهد مبنی بر وجود آن‌ها در حال افزایش است. اکنون ناسا مأموریت جدیدی برای جستجوی غارهای ماه اعلام کرده است. این مأموریت GIMLI نام دارد که مخفف «ابزارهای ژئوفیزیکی برای بررسی گودال ماه ماریوس» است. این مأموریت قرار است در گودال آتشفشانی ماریوس هیلز در اقیانوس طوفان‌ها (Oceanus Procellarum) — یک دشت گدازه‌ای وسیع و تاریک در لبه غربی سمت نزدیک ماه — فرود آید.
ناسا در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ انتخاب این مأموریت را اعلام کرد. بروکس مندن‌هال آن را در ۹ اکتبر در مجله Astronomy توصیف کرد. تاریخ رسمی پرتاب یا رسیدن محموله GIMLI هنوز اعلام نشده است.
نکته جالب: این مأموریت به نام گیملی، دورف غاردوست داستان ارباب حلقه‌ها اثر جی. آر. آر. تالکین، نام‌گذاری شده است!
مشخصات گودال ماریوس هیلز
گودال ماریوس هیلز — که اغلب «حفره ماریوس هیلز» نامیده می‌شود — یک دهانه دایره‌ای با دیواره‌های شیب‌دار است که در منطقه آتشفشانی ماریوس هیلز قرار دارد. GIMLI به داخل گودال نگاه خواهد کرد تا ببیند آیا به یک غار از نوع کانال گدازه در زیر سطح ماه باز می‌شود یا خیر. عرض این گودال حدود ۹۰ متر و عمق آن تقریباً ۵۰ متر است. دانشمندان معتقدند این گودال می‌تواند یک نورگیر (skylight) باشد؛ روزنه‌ای در سقف یک کانال گدازه.
روی زمین، کانال‌های گدازه زمانی شکل می‌گیرند که لایه بیرونی یک جریان گدازه سرد می‌شود در حالی که سنگ مذاب در زیر آن به حرکت ادامه می‌دهد. بعداً، جریان گدازه در نهایت متوقف می‌شود. سپس، وقتی گدازه تخلیه می‌شود، یک کانال یا تونل توخالی برجای می‌گذارد.
این مأموریت به عنوان بخشی از برنامه PRISM (محموله‌ها و تحقیقات روی سطح ماه) انتخاب شد.
علم در اولویت
دیدن فرود GIMLI و نگاه کردن آن به داخل گودال هیجان‌انگیز خواهد بود. اما به گفته نیکی فاکس، مدیر associate اداره مأموریت علمی ناسا، علم در اولویت قرار دارد. او گفت: «علم ناسا در حال ساخت راهنمای بقای بین‌سیاره‌ای نهایی است تا اطمینان حاصل کند که علم ابتدا به سطح ماه می‌رود و اطلاعات حیاتی، منابع و اقدامات احتیاطی ایمنی لازم را پیش از موعد در اختیار خدمه فضانوردان آینده قرار می‌دهد تا بتوانند شب را در ماه زنده بمانند.»
GIMLI چگونه غارهای ماه را جستجو می‌کند؟
GIMLI خود وارد گودال نمی‌شود. در عوض، از مجموعه‌ای از ابزارها برای اسکن زیر سطح استفاده خواهد کرد. برای مثال، از رادار نفوذکننده در زمین آژانس فضایی نروژ استفاده می‌کند. علاوه بر این، یک گراوی‌متر — ابزار علمی تخصصی برای اندازه‌گیری تغییرات محلی در میدان گرانشی — به جستجوی مکان‌هایی در گودال کمک می‌کند که ممکن است اتاقک‌های گدازه خالی در آن‌ها وجود داشته باشد. و حسگرهای لرزه‌ای امواج صوتی را که در زمین حرکت می‌کنند اندازه‌گیری خواهند کرد. البته دوربین‌ها نیز وجود خواهند داشت.
قابل توجه اینکه این نوع اسکن زیرسطحی دهه‌ها است که روی سطح ماه انجام نشده است. تان پوتزیگ، محقق اصلی GIMLI در مؤسسه علوم سیاره‌ای، گفت: «... اساساً از زمان فضانوردان آپولو انجام نشده است.» این مدت طولانی است — از دهه ۱۹۷۰.
چرا تأیید کانال گدازه هیجان‌انگیز خواهد بود
دو دلیل وجود دارد که چرا تأیید یک کانال گدازه در ماه هیجان‌انگیز و مهم خواهد بود. جالب‌ترین دلیل این است که می‌تواند به فضانوردان آینده محافظت ارائه دهد. می‌تواند به محافظت از آن‌ها در برابر خطرات تشعشعات خورشیدی، ریزشهاب‌سنگ‌ها و دمای شدید کمک کند.
و برای دانشمندان، مأموریت GIMLI فرصتی بی‌سابقه برای مطالعه یک کانال گدازه در جایی غیر از زمین است. دانشمندان معتقدند این غار ماه تاریخ فعالیت‌های آتشفشانی گذشته ماه را ثبت می‌کند. گرت مورگان از مؤسسه علوم سیاره‌ای توضیح داد: «تأیید یک کانال گدازه قابل توجه، بینشی درباره چگونگی عملکرد آتشفشان‌گرایی در ماه به ما می‌دهد. کانال‌های گدازه از ویژگی‌های رایج آتشفشان‌گرایی بازالتی در زمین هستند، بنابراین شناسایی آن‌ها در ماه به این معناست که می‌توانیم از دانش چنین غارهای زمینی برای درک بهتر تاریخ ماه استفاده کنیم.»
و حتی اگر GIMLI هیچ غاری پیدا نکند، همچنان می‌تواند نحوه شکل‌گیری گودال را مشخص کند. این مأموریت سرنخ‌های بیشتری درباره تاریخ زمین‌شناسی و آتشفشانی کلی ماه پیدا خواهد کرد.
شواهد وجود کانال‌های گدازه در ماه چیست؟
می‌دانیم که کانال‌های گدازه در زمین، مریخ و زهره وجود دارند، پس ماه چه؟ کانال‌های گدازه زمینی تنها به حدود ۳۰ متر عرض می‌رسند. اما در ماه — با گرانش ضعیف‌ترش — کانال‌های گدازه می‌توانند بزرگ‌تر باشند. در واقع، دانشمندان تخمین می‌زنند که می‌توانند به ۳۸۵ متر عرض برسند.
دانشمندان تاکنون حدود ۳۰۰ گودال مانند گودال ماریوس هیلز در ماه کشف کرده‌اند. آیا هیچ‌یک از آن‌ها به کانال‌های گدازه زیرسطحی منتهی می‌شوند؟ این‌ها مکان‌هایی هستند که باید برای جستجوی غارهای ماه به آن‌ها رفت.
مدارگرد شناسایی ماه (LRO) ناسا در سال ۲۰۲۴ از رادار برای بررسی یکی از این گودال‌ها در دریای آرامش (Mare Tranquillitatis) استفاده کرد. داده‌ها نشان داد که یک کانال گدازه احتمالی به طول حدود ۳۰ متر وجود دارد.
گودال ماریوس هیلز نیز یکی دیگر از گزینه‌های خوب است. داده‌های رادار مدارگرد کاگویا به همراه اندازه‌گیری‌های گرانشی مأموریت GRAIL ناسا به‌شدت به یک فضای خالی در زیر سطح اشاره کردند.
سایر انتخاب‌های PRISM
ناسا اولین فراخوان رسمی PRISM خود را برای پیشنهادها در ۱۴ فوریه ۲۰۲۰ منتشر کرد. دو انتخاب دیگر PRISM شامل LEMS-SP (ایستگاه پایش محیط ماه — قطب جنوب) و DISCO (تصویرگر عمقی با اپتیک طیفی و رنگی) هستند.
LEMS-SP یک مجموعه ابزار خودمختار است. این یک ایستگاه پایش محیطی و خطر طولانی‌مدت است. ریزشهاب‌سنگ‌های در حال سقوط را پایش می‌کند و فراوانی مواد فرار را ردیابی می‌کند — موادی که به راحتی می‌توانند به گاز تبدیل شوند و به لایه نازک گازهای بیرونی ماه می‌رسند. علاوه بر این، می‌تواند فعالیت لرزه‌ای، یعنی ماه‌لرزه‌ها را با یک لرزه‌سنج کوتاه‌مدت تشخیص دهد.
نه، DISCO روی ماه موسیقی پخش نخواهد کرد. اما یخ را در زیر سطح در تله‌های میکرو-سرد جستجو خواهد کرد. علاوه بر این، نحوه رفتار سطح ماه را مطالعه خواهد کرد، از اینکه گاز خروجی موشک چگونه زمین را مختل می‌کند تا اینکه برای تحرک چقدر پایدار است.
همه این‌ها به ناسا کمک می‌کند تا اولین پایگاه ماه در قطب جنوب را طراحی کند. فاکس گفت: «این انتخاب‌های PRISM مستقیماً به ناسا کمک می‌کنند تا خطرات را برای فضانوردان ما به حداقل برساند و در عین حال اهداف آژانس ما را به حداکثر برساند، در حالی که اولین پایگاه ماه بشریت را برای آماده‌سازی ارسال اولین فضانوردان به مریخ راه‌اندازی می‌کنیم.»
خط پایانی: ناسا در حال جستجوی غارهای ماه است. یک مأموریت جدید به نام GIMLI در گودال آتشفشانی ماریوس هیلز فرود خواهد آمد تا به دنبال یک کانال گدازه زیرسطحی بگردد. آیا یکی پیدا خواهد کرد؟
انتهای پیام