تجمع گردوغبار و آلودگی روی تجهیزات شبکه برق، به‌ویژه مقره‌های خطوط انتقال و توزیع، می‌تواند عملکرد عایقی آن‌ها را مختل کند و زمینه‌ساز قطعی برق و آسیب به تجهیزات شود. این مشکل در مناطق گرم و مرطوب و نواحی درگیر ریزگرد اهمیت بیشتری دارد؛ ازاین‌رو، استفاده از فناوری‌هایی که مانع تجمع آلاینده‌ها شوند، یکی از راهکارهای افزایش پایداری شبکه برق به شمار می‌رود.
شرکت منیران نیرو صنعت با حمایت شرکت توانیر، پوشش‌های سیلیکونی نانویی موسوم به RTV را بومی‌سازی کرده و به بازار عرضه کرده است. این پوشش‌ها با ایجاد سطحی آب‌گریز روی مقره‌های شیشه‌ای و سرامیکی، به کاهش اثر آلودگی و جریان نشتی کمک می‌کنند و با هدف بهبود عملکرد عایقی تجهیزات برق به کار می‌روند. به گفته شرکت سازنده، این محصول ضمن برخورداری از قابلیت اجرا در محل، حدود ۳۰ درصد ارزان‌تر از نمونه‌های خارجی است.
مقره‌ها از اجزای مهم شبکه‌های انتقال و توزیع برق هستند و وظیفه دارند هادی‌های برق‌دار را از سازه‌های نگهدارنده و بخش‌های دیگر تجهیزات عایق کنند. بااین‌حال، نشستن گردوغبار، نمک و سایر آلاینده‌ها روی سطح مقره می‌تواند در حضور رطوبت، مسیرهایی برای عبور جریان الکتریکی ایجاد کند. افزایش جریان نشتی در چنین شرایطی ممکن است به تخلیه الکتریکی سطحی، جرقه و در موارد شدیدتر، بروز قوس الکتریکی و اختلال در شبکه منجر شود.
این مسئله در مناطق جنوبی کشور و نواحی دارای آلودگی محیطی بیشتر، به دلیل ترکیب عواملی مانند گردوغبار، رطوبت و گرمای هوا، اهمیت ویژه‌ای دارد. آلودگی سطح مقره در چنین شرایطی می‌تواند خطر اختلال در عملکرد تجهیزات را افزایش دهد و نیاز به شست‌وشو، پاک‌سازی و نگهداری دوره‌ای را بیشتر کند. بنابراین، راهکارهایی که بتوانند اثر آلودگی را کاهش دهند یا فاصله زمانی میان عملیات نگهداری را افزایش دهند، برای بهره‌برداران شبکه برق اهمیت عملیاتی و اقتصادی دارند.
منیره تقوایی، مدیرعامل شرکت منیران نیرو صنعت، درباره کاربرد محصول این شرکت توضیح می‌دهد که پوشش‌های سیلیکونی RTV به‌عنوان پوشش‌های آب‌گریز و ضدآلودگی روی تجهیزات صنعت برق اعمال می‌شوند. به گفته او، این پوشش‌ها با کاهش اثر رطوبت و آلودگی روی سطح مقره‌ها، به جلوگیری از بروز برخی اختلالات ناشی از شرایط محیطی کمک می‌کنند. وی همچنین اعلام کرده است که این فناوری با حمایت شرکت توانیر در داخل کشور بومی‌سازی شده است.
حمید حسین‌زاده، کارشناس فنی شرکت منیران نیرو صنعت، می‌گوید این پوشش با روش پاششی روی قطعات سرامیکی و شیشه‌ای اعمال می‌شود و در دمای محیط خشک یا پخت می‌شود. به گفته او، برای آماده‌سازی محصول نیازی به استفاده از کوره یا اعمال حرارت نیست. این ویژگی می‌تواند فرایند اجرا را ساده‌تر کند و امکان استفاده از پوشش را در محل نصب تجهیزات نیز فراهم آورد؛ موضوعی که در شبکه‌های برق، به‌ویژه برای تجهیزاتی که جابه‌جایی آن‌ها دشوار است، اهمیت دارد.
یکی دیگر از مزیت‌های اعلام‌شده برای این محصول، امکان اعمال پوشش هم در محل تولید مقره و هم در محل نصب تجهیزات انتقال و توزیع برق است. در نتیجه، بهره‌برداران می‌توانند بسته به شرایط عملیاتی، پوشش‌دهی را در مرحله تولید یا هنگام نگهداری و بهسازی تجهیزات انجام دهند. شرکت سازنده همچنین به ویژگی‌هایی مانند وزن کم، مقاومت حرارتی و شیمیایی و خواص الکتریکی مناسب این پوشش اشاره کرده است.
به گفته مدیرعامل شرکت، خاصیت آب‌گریزی پوشش باعث می‌شود آلاینده‌ها کمتر به شکل لایه‌ای پایدار و مرطوب روی سطح مقره باقی بمانند. هدف از این عملکرد، کاهش جریان نشتی و محدودکردن احتمال تخلیه‌های الکتریکی سطحی است؛ تخلیه‌هایی که در شرایط نامناسب می‌توانند به آسیب تجهیزات و حتی آتش‌سوزی منجر شوند. البته میزان کاهش خطر به نوع و شدت آلودگی، رطوبت محیط، وضعیت مقره و کیفیت اجرای پوشش بستگی دارد و جایگزین بازرسی و نگهداری متناسب با شرایط شبکه نمی‌شود.
بازار هدف این فناوری تنها به شرکت‌های برق محدود نیست. به گفته حسین‌زاده، شرکت‌های برق منطقه‌ای، صنایع پتروشیمی، کارخانه‌های فولاد و سیمان و مجموعه‌هایی که با آلودگی و ریزگرد مواجه‌اند، می‌توانند از مصرف‌کنندگان این پوشش باشند. در این صنایع نیز تجهیزات برقی در معرض گردوغبار، مواد شیمیایی یا شرایط محیطی دشوار قرار دارند و حفظ عملکرد عایقی آن‌ها برای تداوم فعالیت تجهیزات اهمیت دارد.
تا پیش از بومی‌سازی این محصول، نمونه‌های خارجی در این حوزه مورد استفاده قرار می‌گرفتند. منیران نیرو صنعت اعلام کرده است که پوشش تولید داخل از نظر قیمت و ویژگی‌های فنی قابلیت رقابت با محصولات وارداتی را دارد و حدود ۳۰ درصد ارزان‌تر از نمونه‌های خارجی عرضه می‌شود. همچنین، به گفته شرکت، این محصول به آماده‌سازی ویژه پیش از مصرف نیاز ندارد. این ویژگی‌ها می‌توانند هزینه تأمین و اجرای پوشش را کاهش دهند؛ هرچند مقایسه دقیق اقتصادی به دوام پوشش، هزینه اجرا و نگهداری و عملکرد آن در شرایط مختلف محیطی نیز وابسته است.
به گفته تقوایی، محصول این شرکت الزامات لازم برای استفاده در صنعت برق را به دست آورده است. بااین‌حال، ارزیابی مستقل عملکرد پوشش در دوره‌های طولانی، شرایط آب‌وهوایی متفاوت و سطوح مختلف آلودگی می‌تواند تصویر دقیق‌تری از میزان تأثیر آن بر کاهش اختلالات شبکه ارائه دهد.
بومی‌سازی پوشش‌های سیلیکونی RTV نمونه‌ای از کاربرد فناوری نانو در نگهداری و بهبود عملکرد زیرساخت‌های صنعتی است. اهمیت چنین محصولاتی تنها در ساخت یک ماده جدید خلاصه نمی‌شود، بلکه در توانایی آن‌ها برای کاهش آسیب‌های محیطی، ساده‌سازی عملیات نگهداری و محدودکردن هزینه‌های ناشی از اختلال در تجهیزات نیز قرار دارد. در صنعت برق، هر راهکاری که بتواند احتمال خرابی تجهیزات را کاهش دهد و پایداری شبکه را در شرایط دشوار محیطی تقویت کند، می‌تواند از نظر فنی و اقتصادی ارزشمند باشد؛ مشروط بر آنکه عملکرد و دوام آن در شرایط واقعی بهره‌برداری به‌طور مستمر ارزیابی شود.