تأمین امنیت غذایی در کنار حفظ سلامت انسان و محیط زیست، یکی از چالش‌های مهم کشاورزی امروز است. کنترل آفات برای حفظ کمیت و کیفیت محصولات ضروری است، اما انتخاب روش مناسب برای این کار باید با توجه به اثربخشی، ایمنی و پیامدهای زیست‌محیطی انجام شود. در این میان، ترکیبات طبیعی و فناوری‌های نوین فرمولاسیون می‌توانند مسیرهای تازه‌ای برای توسعه آفت‌کش‌ها فراهم کنند.
شرکت دانش‌بنیان نانو سبزآوران طوبا با تمرکز بر تولید آفت‌کش‌های گیاهی و بهره‌گیری از فناوری نانو و میکروکپسوله‌سازی، در حال توسعه محصولاتی برای کنترل انواع آفات کشاورزی، بهداشتی و انباری است. این شرکت تلاش می‌کند با استفاده از ترکیبات استخراج‌شده از منابع طبیعی و به‌کارگیری فناوری‌های نوین، محصولاتی برای مدیریت آفات ارائه کند که وابستگی کمتری به برخی مواد شیمیایی متداول داشته باشند.
حسین عظیمی، عضو هیئت‌مدیره شرکت نانو سبزآوران طوبا، با اشاره به ارتباط میان تولید محصولات کشاورزی و گسترش آفات می‌گوید: «در دنیای امروز، هدف اول کشورها تأمین امنیت غذایی مردم است. برای تولید غذای کافی، ناگزیر هستیم در طبیعت مداخله کنیم؛ اما این مداخلات می‌توانند تعادل اکولوژیکی را نیز تحت تأثیر قرار دهند. یکی از پیامدهای این تغییرات، بروز و گسترش آفات است. بنابراین، کنترل جمعیت آفات برای حفظ محصولات کشاورزی ضرورت دارد.»
به گفته عظیمی، استفاده از آفت‌کش‌ها لزوماً به معنای استفاده از سموم شیمیایی متداول نیست و می‌توان از روش‌ها و ترکیبات دیگری نیز برای مدیریت آفات بهره گرفت. انتخاب آفت‌کش مناسب، در این رویکرد، باید علاوه بر کنترل آفت هدف، پیامدهای آن برای مصرف‌کنندگان، موجودات غیرهدف و محیط زیست را نیز در نظر بگیرد.
مریم نگهبان، مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان نانو سبزآوران طوبا، درباره سابقه فعالیت این مجموعه می‌گوید: «حدود ۲۰ سال است که در زمینه تولید آفت‌کش‌های گیاهی فعالیت می‌کنیم. شرکت طوبا نیز از سال ۱۳۹۶ فعالیت خود را با هدف تولید محصولات مورد نیاز مصرف‌کنندگان آغاز کرد. در این مسیر، تلاش کرده‌ایم با استفاده از فناوری‌های نوین، محصولاتی بر پایه ترکیبات طبیعی توسعه دهیم.»
به گفته نگهبان، یکی از انگیزه‌های اصلی برای ورود به این حوزه، ظرفیت ایران در تولید گیاهان دارویی و امکان استفاده از ترکیبات طبیعی برای کنترل آفات بوده است. او توضیح می‌دهد که در بخشی از بازار آفت‌کش‌ها، شرکت‌ها مواد مؤثره را وارد می‌کنند و سپس محصول نهایی را تولید می‌کنند؛ در حالی که منابع گیاهی کشور می‌توانند زمینه‌ای برای توسعه و تولید برخی مواد مؤثره در داخل فراهم کنند.
نگهبان می‌گوید: «ایران ظرفیت بالایی برای تولید گیاهان دارویی دارد. می‌توان از ترکیبات طبیعی این گیاهان و خواص زیستی آن‌ها برای توسعه آفت‌کش‌ها استفاده کرد. ما با بهره‌گیری از فناوری‌های جدید تلاش کرده‌ایم این ترکیبات را به محصولاتی تبدیل کنیم که برای کنترل آفات قابل استفاده باشند.»
یکی از فناوری‌های مورد استفاده در محصولات این شرکت، نانوکپسوله‌سازی و میکروکپسوله‌سازی است. در این روش‌ها، ماده مؤثره درون یک ساختار پوشاننده قرار می‌گیرد. نوع پوشش و ویژگی‌های فرمولاسیون می‌تواند بر پایداری ماده مؤثره، نحوه آزادسازی آن و عملکرد محصول در شرایط مصرف تأثیر بگذارد. به همین دلیل، کپسوله‌سازی در توسعه برخی آفت‌کش‌ها و فرآورده‌های زیستی کاربرد دارد و می‌تواند امکان طراحی فرمولاسیون‌های متناسب با نوع آفت و شرایط استفاده را فراهم کند.
مدیرعامل این شرکت همچنین به پایداری محصولات در دوره نگهداری اشاره می‌کند و می‌گوید فرمولاسیون‌های تولیدشده از نظر دوام و انبارداری مورد توجه قرار گرفته‌اند. میزان پایداری هر محصول، البته، باید بر اساس شرایط نگهداری، نوع ترکیب و نتایج آزمون‌های مربوط ارزیابی شود.
عظیمی نیز با اشاره به تفاوت میان آفت‌کش و سم برای انسان توضیح می‌دهد که یک ترکیب ممکن است برای موجودی خاص اثر زیستی داشته باشد، اما میزان خطر آن برای انسان یا سایر موجودات به ویژگی‌های ماده و نحوه مواجهه با آن بستگی دارد. او با اشاره به سازوکارهای طبیعی کنترل گیاهان و آفات، بر این نکته تأکید می‌کند که طبیعت خود حاوی ترکیباتی با اثرات زیستی است و شناخت این ترکیبات می‌تواند در طراحی محصولات جدید الهام‌بخش باشد.
با این حال، طبیعی‌بودن یک ماده به‌تنهایی به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. ارزیابی خطر برای انسان، دام، زنبورهای عسل و سایر موجودات غیرهدف، همچنین بررسی باقی‌مانده احتمالی روی محصولات کشاورزی، به آزمون‌های اختصاصی و رعایت دستورالعمل مصرف نیاز دارد. از این رو، ادعاهایی مانند نداشتن باقی‌مانده یا بی‌خطربودن یک آفت‌کش باید بر اساس شواهد آزمایشگاهی و میدانی مربوط به همان محصول بررسی شوند.
بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی شرکت، دامنه فعالیت نانو سبزآوران طوبا تنها به آفت‌کش‌های مورد استفاده در مزارع محدود نیست. تولید فرمولاسیون آفت‌کش‌های پلیمری نانوکپسوله برای آفات بهداشتی، تولید پودرها و قرص‌های تدخینی برای محصولات انباری با هدف جایگزینی موادی مانند متیل‌بروماید و فسفین، کپسوله‌کردن قارچ‌های بیمارگر حشرات و انواع باکتری‌ها، از جمله حوزه‌های فعالیت این مجموعه عنوان شده است.
توسعه فرآورده‌های گیاهی برای کنترل کنه واروآ، انگل زنبور عسل، و تولید محصولات ضدعفونی‌کننده و ضدانگل‌های خارجی دام، طیور و پرندگان نیز در فهرست فعالیت‌های اعلام‌شده شرکت قرار دارد. تنوع این محصولات نشان می‌دهد که فناوری‌های فرمولاسیون و کپسوله‌سازی می‌توانند در حوزه‌های مختلف کنترل آفات و عوامل زیستی مورد استفاده قرار گیرند؛ هرچند اثربخشی و ایمنی هر کاربرد باید به‌صورت جداگانه ارزیابی شود.
از دیگر اهداف اعلام‌شده این شرکت، توسعه محصولات گیاهی برای مدیریت آفات کشاورزی از جمله پسیل پسته، مگس سفید، بید سیب‌زمینی، کنه‌ها، شپشک‌ها، شته‌ها و تریپس است. این آفات می‌توانند با تغذیه از گیاه یا انتقال برخی عوامل بیماری‌زا، به محصولات کشاورزی آسیب برسانند و کنترل آن‌ها در حفظ عملکرد و کیفیت محصول اهمیت دارد.
توسعه آفت‌کش‌های گیاهی مبتنی بر فناوری نانو، در صورت برخورداری از اثربخشی قابل‌قبول و ایمنی تأییدشده، می‌تواند بخشی از راهکارهای مدیریت تلفیقی آفات باشد. در این رویکرد، آفت‌کش‌ها در کنار روش‌هایی مانند پایش جمعیت آفات، کنترل زیستی و اقدامات زراعی به کار می‌روند تا ضمن کاهش خسارت به محصولات، پیامدهای ناخواسته کنترل آفات نیز محدود شود. شرکت نانو سبزآوران طوبا با تکیه بر ظرفیت گیاهان دارویی و فناوری‌های نوین فرمولاسیون، به دنبال توسعه محصولاتی برای پاسخ‌گویی به بخشی از نیازهای این حوزه است.