گزارش ICTNews – گوگل در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵) اعلام کرد که برای اولین بار موفق شده یک مدل هوش مصنوعی را روی یک ماهواره در مدار زمین اجرا کند. ساندار پیچای، مدیرعامل گوگل، این آزمایش را «نخستین قدم» برای تحقق پروژه Project Suncatcher توصیف کرد؛ پروژه‌ای جاهطلبانه که هدف نهایی آن ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی در فضاست. ماهواره آزمایشی در ۱ اکتبر ۲۰۲۶ با موشک Falcon 9 اسپیس‌ایکس از پایگاه نیروی فضایی وندنبرگ کالیفرنیا پرتاب شده بود .
ماهواره آزمایشی و محدودیت‌های عملیاتی
این ماهواره با همکاری Planet Labs ساخته شده و ابعاد آن «به اندازه یک یخچال» است. چهار تراشه TPU حمل می‌کند، اما به دلیل محدودیت توان، فقط یکی از آن‌ها در هر زمان قابل استفاده است. توان تولیدی آن حدود ۱ کیلووات است و هر تراشه تنها حدود ۲۰ دقیقه در هر نوبت قابل اجراست و پس از آن باید خاموش شود تا از overheating جلوگیری شود—محدودیتی ناشی از ناتوانی در دفع حرارت در خلأ فضا .
مهندسان گوگل از زمین فرمانی به ماهواره ارسال کردند، پردازنده را روشن کردند و یک پرامپت را اجرا کردند. مدل استفاده‌شده Gemma 4 گوگل دیپ‌مایند بود. پاسخ AI در عبور ماهواره از نزدیکی سوالبارد نروژ دریافت شد: یک شعر کوتاه ژاپنی (هایکو) با متن:
«Blue marble below / Data streams in silent grace / Starlight feeds my core»
چرا فضا؟
گوگل به دنبال ارسال دیتاسنترهای هوش مصنوعی به فضا است تا از انرژی خورشید در مدار زمین برای تأمین برق پردازنده‌ها استفاده کند. دیتاسنترهای هوش مصنوعی به برق و انرژی زیادی برای خنک‌سازی نیاز دارند و این پروژه می‌تواند به حل این مشکل کمک کند. اما چالش‌های فنی جدی پیش روی آن وجود دارد:
تشعشعات فضایی: ذرات پرانرژی می‌توانند باعث «bit flip» در حافظه شوند و محاسبات را خراب کنند بدون اینکه سیستم‌های نظارتی استاندارد آن را تشخیص دهند .
خنک‌سازی در خلأ: برخلاف زمین که از همرفت و آب برای خنک‌سازی استفاده می‌شود، در فضا باید از رادیاتورهای بزرگ و لوله‌های حرارتی استفاده کرد .
هزینه پرتاب: برای اقتصادی شدن این طرح، هزینه پرتاب باید به حدود ۲۰۰ دلار بر کیلوگرم کاهش یابد—که نیازمند حدود ۱,۸۰۰ پرواز استارشیپ است .
برنامه آینده
گوگل قصد دارد در ۲۰۲۷ دو ماهواره دیگر پرتاب کند که قابلیت تولید توان بالاتر و ارتباطات لیزری نوری بین ماهواره‌ای را نمایش دهند. هدف نهایی، شبکه‌ای از ماهواره‌ها در فاصله حدود ۱ کیلومتری از هم برای پردازش توزیع‌شده است .
واکنش سایر بازیگران
ایلان ماسک (اسپیس‌ایکس) گفته دیتاسنتر در فضا «همیشه پاسخ بوده است»، در حالی که سم آلتمن (OpenAI) آن را «مسخره» خوانده است .
تحلیل ICTNews
اجرای موفق یک مدل AI روی ماهواره، از نظر فنی یک دستاورد قابل توجه است—اما باید آن را در چارچوب محدودیت‌های واقعی دید. هایکویی که گوگل منتشر کرده، پس از ۲۰ دقیقه اجرا و در یک پنجره ارتباطی کوتاه دریافت شده است. این با اجرای یک دیتاسنتر کامل AI در فضا فاصله زیادی دارد.
با این حال، اهمیت این آزمایش در «اثبات مفهوم» است. گوگل نشان داد که می‌توان یک مدل زبانی را در محیطی با تشعشعات بالا، خلأ و محدودیت توان اجرا کرد و خروجی قابل استفاده گرفت. اگر چالش‌های خنک‌سازی و تشعشعات در سال‌های آینده حل شوند، دیتاسنترهای فضایی می‌توانند به راه‌حلی برای بحران انرژی و آب مراکز داده زمینی تبدیل شوند—بحرانی که با رشد هوش مصنوعی هر روز جدی‌تر می‌شود.
نکته قابل توجه، رقابت بر سر این ایده است. اسپیس‌ایکس و OpenAI مواضع متفاوتی گرفته‌اند و گوگل با این آزمایش، عملاً اولین گام عملی را برداشته است. اما تا رسیدن به دیتاسنتر فضایی تجاری، سال‌ها تحقیق و میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری لازم است.