آی تی جو > مراکز داده > برق مراکزداده > چرا برق به مهم‌ترین چالش دیتاسنترهای ایران تبدیل شده است؟ چرا برق به مهم‌ترین چالش دیتاسنترهای ایران تبدیل شده است؟ برق به یکی از مهم‌ترین چالش‌های دیتاسنترهای ایران تبدیل شده است، زیرا قطعی و ناپایداری شبکه برق می‌تواند حتی با وجود UPS و ژنراتور، در صورت طولانی‌شدن یا ضعف زیرساخت پشتیبان، سرویس‌های آنلاین را مختل کند. افزایش مصرف برق، محدودیت دسترسی به منابع مستقل و رشد بارهای پردازشی مانند GPU نیز این مسئله را جدی‌تر کرده‌اند. ارسال شده توسط تیم تحریریه آی‌تی‌جو ۳ شهریور ۱۴۰۵ برق مراکزداده مراکز داده چالش دیتاسنترهای ایران طی یکی دو سال اخیر، به‌ندرت هفته‌ای می‌گذرد که خبری از قطعی یک دیتاسنتر ایرانی و از‌کار‌افتادن چند پیام‌رسان، اپلیکیشن یا وب‌سایت پرمخاطب منتشر نشود. از قطعی چند‌ساعته‌ی دیتاسنتر بومهن که ایتا، بله و سروش‌پلاس را از دسترس خارج کرد، تا خاموشی هم‌زمان دیتاسنترهای افرانت، آوابرید ابرآروان و آسیاتک در پی یک اختلال شبکه برق تهران؛ الگویی تکرارشونده شکل گرفته که در همه‌ی آن‌ها یک عامل مشترک دیده می‌شود: برق . بحرانی که از مرز خانه‌ها به مرکز اقتصاد دیجیتال رسید بحران انرژی ایران محدود به دیتاسنترها نیست. این بحران که ریشه در نبود سرمایه‌گذاری کافی، فرسودگی زیرساخت‌ها و مدیریت نادرست دارد، اکنون به‌طور مستقیم بر پایداری صنایع و روند توسعه اقتصادی کشور تأثیر گذاشته است. ظرفیت اسمی نیروگاه‌های کشور بیش از ۹۰ هزار مگاوات اعلام شده، اما در عمل تولید از ۵۸ هزار مگاوات فراتر نمی‌رود و همین فاصله باعث شده کسری برق به بیش از ۱۰ هزار مگاوات برسد. در همین حال، در ابتدای سال ۱۴۰۴ میزان تقاضای برق کشور از ۵۶ هزار مگاوات هم عبور کرده، آن‌هم پیش از رسیدن به گرم‌ترین ماه‌های تابستان. پیامد این ناترازی فقط قطعی خانگی نیست. در اردیبهشت ۱۴۰۴ خاموشی گسترده‌ای در تهران رخ داد که تعطیلی مدارس، دانشگاه‌ها و ادارات دولتی را در پی داشت . در چنین بستری، دیتاسنترها که ستون فقرات اینترنت و کسب‌وکارهای دیجیتال کشور هستند، در خط مقدم آسیب قرار گرفته‌اند. حدود پنج دقیقه اختلال برق، به اختلال چندساعته در سرویس‌های وابسته منجر شد نمونه‌های عینی از این آسیب‌پذیری کم نیست. در یکی از موارد، مشکلی در شبکه تأمین برق یکی از دیتاسنترهای شرکت ارتباطات زیرساخت باعث پنج دقیقه قطعی برق شد، اما همین پنج دقیقه، پیام‌رسان‌های پرکاربرد کشور را برای حدود پنج ساعت از دسترس خارج کرد. در نمونه‌ای دیگر، اختلال ناشی از اصابت صاعقه به پست نیروگاه شهید رجایی، به‌طور هم‌زمان دیتاسنترهای افرانت، آوابرید ابرآروان و آسیاتک را با بالارفتن دما و خاموشی مواجه کرد و چند وب‌سایت و پلتفرم پرمخاطب را از دسترس خارج ساخت. این اتفاق‌ها استثنا نیستند. به گفته‌ی مدیرعامل شرکت ابرآروان، در ماه‌های گذشته بارها قطعی دیتاسنترهای ایرانی به‌دلیل مشکلات برق گزارش شده؛ از قطعی گسترده‌ی چند دیتاسنتر که اینترنت کشور را مختل کرد، تا خاموشی دیتاسنتر افرانت که اسنپ‌فود را از کار انداخت و قطعی دیتاسنتر آسیاتک در برج میلاد. حتی در اسفند ۱۴۰۴ نیز آتش‌سوزی در یک دیتاسنتر، دیتاسنتر «سیمین» ابرآروان و دست‌کم یکی از دیتاسنترهای پارس‌پک را درگیر کرد و بار دیگر بخشی از اینترنت کشور را مختل ساخت. چرا دیتاسنترهای ایرانی این‌قدر آسیب‌پذیرند؟ نکته‌ی مهم این‌جاست که قطعی برق، به‌خودی‌خود نباید یک دیتاسنتر استاندارد را از کار بیندازد. به گفته‌ی معاون وزیر ارتباطات، در زمان قطعی برق به دیتاسنترها آسیب مستقیم وارد نمی‌شود، چون این مراکز به یو‌پی‌اس کافی و دیزل‌ژنراتور مجهزند، اما تداوم قطعی‌ها قطعاً به آن‌ها آسیب می‌زند. کارشناسان صنعت هم تأکید می‌کنند ژنراتورها بسته به نوع و ظرفیت‌شان می‌توانند برق دیتاسنتر را از چند ساعت تا چند روز تأمین کنند و عملاً نباید قطعی برق تأثیر جدی بر عملکرد یک دیتاسنتر بگذارد. اما مشکل اصلی در ساختار تأمین برق این مراکز نهفته است. به گفته‌ی مدیرعامل ابرآروان، برق یک دیتاسنتر استاندارد باید از دو نقطه‌ی مستقل تأمین شود، اما در ایران به‌دلیل مشکلات زیرساختی، برق هیچ دیتاسنتری از دو پست مستقل تغذیه نمی‌شود. او هشدار می‌دهد که وقتی در هفته ۱۰ تا ۲۰ ساعت قطعی برق رخ می‌دهد، فشار روی یو‌پی‌اس‌ها بالا می‌رود و احتمال از‌کار‌افتادن آن‌ها افزایش می‌یابد؛ در گام بعد نیز ظرفیت و وضعیت تعمیر و نگهداری ژنراتورها تعیین‌کننده‌ی میزان تاب‌آوری دیتاسنتر در برابر قطعی خواهد بود. در کنار این محدودیت ساختاری، مدیرمحصول یکی از ارائه‌دهندگان میزبانی هم به ضعف عملکردی برخی مراکز اشاره کرده و گفته مشکلاتی مانند تأمین برق و قیمت‌گذاری دستوری باعث شده خاموشی‌ها بیشتر از قبل شود و نبود شفافیت در کار دیتاسنترها این مشکل را تشدید کرده است. به باور او، میزان اختلال در دیتاسنترهای مختلف یکسان نیست و برخی از آن‌ها در تأمین برق اضطراری ضعیف عمل می‌کنند. یک عامل عملیاتی دیگر نیز به این آسیب‌پذیری دامن زده: طی یکی دو سال اخیر بخش قابل‌توجهی از نیروهای پشتیبان و متخصصان فنی شرکت‌ها به‌صورت دورکار فعالیت می‌کنند، موضوعی که واکنش سریع در لحظه‌ی بروز مشکل را دشوارتر می‌کند. استخراج رمزارز، مصرف‌کننده‌ای پنهان در بحران بخشی از فشار بر شبکه‌ی برق کشور را نیز باید در فعالیت‌های موازی و کمتر شفاف جست‌وجو کرد. کارشناسان از جمله عواملی که به خاموشی‌های گسترده و نابرابری در توزیع انرژی در ایران دامن زده، استخراج رمزارزها را نام می‌برند و یکی از راه‌حل‌های پیشنهادی برای عبور از بحران را کنترل و محدودسازی فعالیت‌های غیرمجاز استخراج رمزارز می‌دانند. هزینه‌ای که کسب‌وکارهای دیجیتال می‌پردازند پیامد این آسیب‌پذیری ساختاری، مستقیماً به جیب و اعتبار کسب‌وکارهای آنلاین ایرانی تحمیل می‌شود. هر بار که یک دیتاسنتر برق خود را از دست می‌دهد، سامانه‌های یو‌پی‌اس، باتری‌ها، ATS و دیزل‌ژنراتورها باید در کسری از ثانیه فرایند انتقال بار را انجام دهند، فرایندی که در صورت هرگونه نقص، به از‌دسترس‌خارج‌شدن سرویس‌ها منجر می‌شود. از فروشگاه‌های اینترنتی و اپلیکیشن‌های تحویل غذا گرفته تا پیام‌رسان‌های داخلی، همگی در معرض این ریسک مشترک قرار دارند؛ چرا که به گفته‌ی فعالان صنعت، قطعی برق دیتاسنترها باعث می‌شود کسب‌وکارها نتوانند خدمت‌رسانی درستی به کاربران خود ارائه دهند. جمع‌بندی بحران برق ایران، دیگر صرفاً یک مسئله‌ی فصلی یا مربوط به گرمای تابستان نیست؛ به یک ریسک ساختاری برای زیرساخت دیجیتال کشور تبدیل شده است. نبود دسترسی دوگانه به شبکه‌ی برق، فرسودگی و کمبود ظرفیت ژنراتورها و یو‌پی‌اس‌ها، کاهش نیروی پشتیبان حاضر در محل، و مصرف بی‌رویه‌ی انرژی توسط فعالیت‌هایی مانند استخراج رمزارز، در کنار کسری چند‌هزار مگاواتی سراسری، دست به دست هم داده‌اند تا دیتاسنترهای ایرانی -با وجود تجهیزات پشتیبان- همچنان در برابر قطعی‌های طولانی و مکرر آسیب‌پذیر بمانند. تا زمانی که این مشکلات ساختاری در تولید و توزیع برق کشور حل نشود، احتمالاً باید همچنان منتظر خبرهای مشابه درباره‌ی از‌دسترس‌خارج‌شدن سرویس‌های اینترنتی محبوب کشور بود. سؤالات متداول چرا قطعی برق باعث اختلال در دیتاسنتر می‌شود؟ دیتاسنترهای استاندارد برای مقابله با قطعی برق از UPS، باتری و ژنراتور استفاده می‌کنند، اما تکرار یا طولانی‌شدن قطعی، ضعف در مسیرهای تأمین برق و مشکل در تجهیزات پشتیبان می‌تواند باعث از دسترس خارج شدن سرویس‌ها شود. آیا UPS می‌تواند جلوی خاموش شدن دیتاسنتر را بگیرد؟ UPS می‌تواند در هنگام قطع برق، تأمین انرژی تجهیزات را به‌صورت بدون وقفه ادامه دهد؛ اما برای قطعی‌های طولانی به منابع دیگری مانند ژنراتور و سیستم مدیریت سوخت نیاز است. چرا داشتن ژنراتور برای دیتاسنتر کافی نیست؟ ظرفیت ژنراتور، تعداد ژنراتورها، تعمیر و نگهداری، سوخت و نحوه اتصال آن به Power Chain همگی اهمیت دارند. وجود یک ژنراتور به‌تنهایی تضمین‌کننده تداوم سرویس نیست. چرا برق دوگانه برای دیتاسنتر اهمیت دارد؟ تأمین برق از دو مسیر مستقل می‌تواند ریسک وابستگی به یک نقطه شکست را کاهش دهد. در معماری‌های با افزونگی بالاتر، هدف این است که خرابی یک مسیر باعث توقف سرویس نشود. اظهارات مدیرعامل ابرآروان درباره نبود تأمین دوپستی مستقل برای دیتاسنترهای ایران، اهمیت این موضوع را نشان می‌دهد. آیا افزایش مصرف برق AI مشکل دیتاسنترهای ایران را بیشتر می‌کند؟ بله، زیرا سرورهای GPU و بارهای پردازشی AI معمولاً توان و سرمایش بیشتری نسبت به بسیاری از بارهای سنتی دیتاسنتر نیاز دارند. در نتیجه با رشد AI، ظرفیت برق و سرمایش باید هم‌زمان توسعه پیدا کند. آیا انرژی خورشیدی می‌تواند مشکل برق دیتاسنترهای ایران را حل کند؟ به‌تنهایی خیر. انرژی خورشیدی می‌تواند بخشی از ترکیب انرژی دیتاسنتر باشد، اما برای سرویس ۲۴ساعته همچنان به شبکه، ذخیره‌سازی انرژی و منابع پشتیبان نیاز است. قطعی برق دیتاسنتر واقعاً می‌تواند یک پیام‌رسان را از کار بیندازد؟ بله. در تیر ۱۴۰۵، قطعی برق یکی از دیتاسنترهای شرکت ارتباطات زیرساخت با اختلال و قطعی ایتا و سروش‌پلاس و اختلال در بخش‌هایی از بله همراه شد. مطالعه بیشتر بزرگ‌ترین دیتاسنترهای بخش خصوصی ایران کدام‌اند؟ Tier در دیتاسنتر چیست؟ تفاوت Tier 1 تا Tier 4 دیتاسنترها دیگر فقط به برق شهر وابسته نیستند؛ چرا شرکت‌های فناوری به سمت نیروگاه اختصاصی می‌روند؟ موضوع AI Data Center Data Center UPS برق ایران برق دیتاسنتر دیتاسنتر زیرساخت دیتاسنتر ژنراتور قطعی برق مرکز داده مصرف برق اشتراک در اشتراک‌گذاری در ایکس اشتراک‌گذاری در واتس‌اپ اشتراک‌گذاری در واتس‌اپ اشتراک‌گذاری در تلگرام