به گزارش آی سی تی نیوز؛ در فاصله کمتر از یک هفته، سه تحول حقوقی و رگولارگری در آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا، آینده دسترسی کودکان و نوجوانان به شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های آنلاین را هدف گرفت. از شکایت هماهنگ گوگل، متا و تیک‌تاک علیه قانون جدید کالیفرنیا گرفته تا محدودیت چت صوتی گیمرهای زیر ۱۶ سال در بریتانیا و تهدید اتحادیه اروپا علیه الگوریتم تیک‌تاک، همگی نشان‌دهنده یک چرخش سخت‌گیرانه در حکمرانی دیجیتال هستند.
کالیفرنیا؛ شکایت سه غول فناوری علیه قانون AB 1709
گوگل، متا و تیک‌تاک در ۴ نوامبر ۲۰۲۶ شکایت‌های جداگانه‌ای را در دادگاه‌های فدرال آمریکا ثبت کردند. متا در دادگاه ناحیه شمالی کالیفرنیا (سان‌فرانسیسکو)، گوگل در دادگاه ناحیه شمالی کالیفرنیا (سن‌خوزه) و تیک‌تاک در دادگاه ناحیه مرکزی کالیفرنیا (لس‌آنجلس) پرونده خود را تشکیل دادند . هر سه شکایت، راب بونتا، دادستان کل کالیفرنیا، را به‌عنوان متهم معرفی کرده و خواستار صدور حکم منع موقت اجرای قانون شده‌اند .
قانون AB 1709 چیست؟ این قانون که فرماندار گاوین نیوسام در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ آن را امضا کرد، از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ اجرایی می‌شود. هدف آن، ممنوعیت استفاده از «قابلیت‌های اعتیادآور» برای کاربران زیر ۱۶ سال است: توصیه‌های الگوریتمی محتوا، اسکرول نامحدود (infinite scroll) و پخش خودکار (autoplay). پلتفرم‌هایی که از این قابلیت‌ها استفاده می‌کنند، نمی‌توانند به کاربران زیر ۱۶ سال اجازه داشتن حساب بدهند. این قانون همچنین یک کمیسیون مشورتی ایمنی الکترونیکی زیر نظر دادستان کل ایالت ایجاد می‌کند .
استدلال شرکت‌ها: هر سه شرکت مدعی‌اند این قانون متمم اول قانون اساسی را نقض می‌کند، زیرا دولت را مجاز می‌سازد نحوه سازماندهی و نمایش محتوا را دیکته کند. متا در شکایت خود نوشت: AB 1709 کالیفرنیا آخرین تلاش این ایالت برای نادیده گرفتن آن اصل بنیادین و منصوب کردن خود به‌عنوان سردبیر، گردآورنده و کنترل‌کننده گفتار آنلاین است . تیک‌تاک نیز استدلال کرد که انتخاب ویدیوها یک «صلاحدید تحریریه» است که تحت حمایت آزادی بیان قرار دارد .
شرکت‌ها همچنین به بخش ۲۳۰ قانون نجابت ارتباطات (CDA) استناد کرده‌اند که پلتفرم‌ها را از مسئولیت محتوای منتشرشده توسط کاربران مصون می‌دارد . گوگل در شکایت خود تأکید کرد که ابزارهای کنترل والدین و تنظیمات موجود، از جمله غیرفعال کردن پخش خودکار در حساب‌های کودکان و امکان خاموش کردن فید Shorts، راه‌حل‌های مناسب‌تری هستند .
واکنش مدافعان: NetChoice، گروه صنفی که از این شکایت‌ها حمایت کرده، قانون را «حمله غیرقانونی دیگری به آزادی بیان» خواند و اشاره کرد که دیوان عالی در پرونده Brown v. Entertainment Merchants Association حکم داده است که دولت نمی‌تواند دسترسی minors به بیان محافظت‌شده را صرفاً به این دلیل که آن را برایشان مضر می‌داند محدود کند . در مقابل، بروک ایستوک، مدیرعامل گروه مدافع Heat Initiative، گفت: مدل کسب‌وکار متا، گوگل و تیک‌تاک بر نگه داشتن کودکان و نوجوانان در حال اسکرول کردن متکی است، و حالا ادعا می‌کنند محافظت از همین قابلیت‌ها مسئله آزادی بیان است. آنچه واقعاً در خطر است، توانایی آن‌ها برای ادامه سود بردن از طراحی‌های اعتیادآوری است که هر روز کودکان را در معرض خطر قرار می‌دهد .
زمینه مهم: این شکایت در حالی ثبت شد که متا در آگوست ۲۰۲۶ موافقت کرده بود تا ۱۸ میلیارد دلار برای حل و فصل دعاوی مربوط به اعتیاد نوجوانان به شبکه‌های اجتماعی بپردازد و حفاظت‌های stronger برای نوجوانان ارائه دهد . همچنین شرکت‌ها در حال مبارزه با قانون دیگری به نام SB 976 هستند که پیش‌تر تصویب شده و رضایت والدین تأییدشده را قبل از نمایش فیدهای اعتیادآور به minors الزامی می‌کند. قاضی فدرال ادوارد داویلا در آگوست درخواست شرکت‌ها برای منع موقت اجرای SB 976 را رد کرده بود .
بریتانیا؛ خاموشی میکروفن گیمرهای زیر ۱۶ سال
دولت بریتانیا در ۴ نوامبر ۲۰۲۶ تأیید کرد که قصد دارد چت صوتی درون بازی‌های ویدیویی را برای کاربران زیر ۱۶ سال محدود کند. یان ماری، وزیر امنیت آنلاین بریتانیا، در جریان مناظره پارلمانی در ۲ نوامبر گفت: ما مجموعه‌ای از مقررات را درباره ویژگی‌ها و کارکردها ارائه خواهیم داد، از جمله ارتباط با غریبه‌ها (stranger communications) که بزرگ‌ترین مشکل در Roblox و برخی مسائل دیگر مطرح‌شده از سوی نمایندگان است. این رویکرد به بازیکنان اجازه می‌دهد قابلیت همبازی شدن با غریبه‌ها را حفظ کنند، اما بدون امکان گفت‌وگو با افراد ناشناس در فضای بازی .
جزئیات دقیق طرح: بر اساس پاسخ رسمی دولت به پارلمان، استریم زنده و ارتباط با غریبه‌ها، از جمله در بازی‌ها، برای زیر ۱۶ سال ممنوع و برای ۱۶ و ۱۷ ساله‌ها به‌صورت پیش‌فرض خاموش خواهد بود. سرویس‌ها باید این محدودیت‌ها را از طریق احراز سن قوی اجرا کنند و الزامات دقیق در مقررات اواخر امسال مشخص می‌شود . این طرح بخشی از قانون گسترده‌تر قانون ایمنی آنلاین (Online Safety Act) است که قرار است از بهار سال آینده اجرایی شود .
واکنش گیمرها: تام شنون، سخنگوی نهاد Gamer’s Voice، گفت: بازی‌های ویدیویی صرفاً شکل دیگری از شبکه‌های اجتماعی نیستند. وقتی جوانان به یک گروه بازی می‌پیوندند، در قالب یک تیم همکاری می‌کنند یا از طریق یک سرگرمی مشترک دوستانی می‌یابند، در یک فعالیت اجتماعی شرکت دارند که می‌تواند بسیار مثبت باشد . نگرانی اصلی این است که اجرای این طرح نیازمند احراز هویت سنی برای همه کاربران باشد نه فقط کودکان، و این می‌تواند حریم خصوصی بزرگسالان را نیز تحت تأثیر قرار دهد .
چالش احراز سن: بریتانیا پیش‌تر نیز با مشکل دور زدن سیستم‌های احراز سن مواجه بوده است. یکی از نمونه‌های عجیب، استفاده از چهره سم پورتر بریجز، شخصیت بازی Death Stranding، به‌جای چهره واقعی برای عبور از سیستم تشخیص سن بود، چون گرافیک این شخصیت به‌قدر واقع‌گرایانه است که سیستم را فریب می‌دهد . بریتانیا پس از استرالیا دومین کشوری خواهد بود که چنین محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای را برای کاربران کم‌سن اجرا می‌کند .
اتحادیه اروپا؛ تهدید جریمه سنگین برای الگوریتم تیک‌تاک
کمیسیون اروپا در ۶ نوامبر ۲۰۲۶ یافته‌های مقدماتی خود را منتشر کرد که نشان می‌دهد الگوریتم «For You» تیک‌تاک ممکن است قانون خدمات دیجیتال (DSA) را نقض کرده باشد. اتهام اصلی: این الگوریتم کاربران را به «سوراخ خرگوش» (rabbit hole) می‌کشاند، یعنی با ارائه مکرر کلیپ‌های ویدیویی مشابه بر اساس آنچه قبلاً دیده یا لایک کرده‌اند، آن‌ها را در چرخه‌ای از محتوای مرتبط نگه می‌دارد. بروکسل می‌گوید حتی وقتی این محتوا تحریک‌کننده یا مضر است، تیک‌تاک همچنان به معرفی آن به کودکان ادامه می‌دهد .
جزئیات اتهام: کمیسیون اروپا اشاره کرد که الگوریتم تیک‌تاک محتوای مرتبط با غم، انزوا، سلامت روان و تصویر بدن را به‌طور مکرر به کاربران به‌ویژه کودکان، توصیه می‌کند. ابزارهای فعلی مانند دکمه «not interested» ناکارآمد ارزیابی شده‌اند . در صورت تأیید نهایی تخلف، جریمه می‌تواند تا ۶ درصد از درآمد سالانه جهانی شرکت مادر تیک‌تاک (ByteDance) اعمال شود .
ماهیت مقدماتی: این یافته‌ها مقدماتی هستند و تیک‌تاک فرصت دارد به آن‌ها پاسخ دهد. کمیسیون اروپا تحقیقات خود را درباره سایر تخلفات احتمالی ادامه می‌دهد. این پرونده بخشی از اجرای گسترده‌تر DSA است که هدف آن، پاسخگو کردن پلتفرم‌ها در قبال کاربران و جامعه است .
نکته مهم: این اولین بار نیست که اتحادیه اروپا تیک‌تاک را هدف قرار می‌دهد. در ۲۴ جولای ۲۰۲۶، کمیسیون یافته‌های مقدماتی دیگری منتشر کرده بود که نشان می‌داد حساب‌های کاربران زیر سن قانونی در تیک‌تاک استانداردهای ایمنی مورد نیاز DSA را برآورده نمی‌کنند .
تحلیل ICTNews
این سه تحول را باید در چارچوب یک چرخش جهانی از خودتنظیمی به مقررات سخت‌گیرانه دید. تا چند سال پیش، پلتفرم‌ها با ابزارهای داخلی مانند «حساب‌های نوجوان» و «کنترل والدین» سعی می‌کردند نشان دهند که می‌توانند بدون دخالت دولت، از کودکان محافظت کنند. اما قانون‌گذاران در آمریکا، بریتانیا و اروپا به این نتیجه رسیده‌اند که این ابزارها کافی نیستند.
نکته کلیدی در شکایت کالیفرنیا، تناقض میان ادعای «آزادی بیان» و مدل کسب‌وکار پلتفرم‌هاست. شرکت‌ها استدلال می‌کنند که انتخاب و ترتیب نمایش محتوا یک «صلاحدید تحریریه» است، مشابه تصمیم یک روزنامه درباره صفحه اول. اما منتقدان می‌گویند این استدلال برای یک الگوریتم که به‌طور خودکار و بر اساس رفتار قبلی کاربر، محتوا را انتخاب می‌کند، چندان معتبر نیست. الگوریتم تیک‌تاک یا فید اینستاگرام «تحریریه» ندارد؛ یک مدل یادگیری ماشین دارد که برای حداکثر کردن زمان حضور کاربر بهینه شده است.
در بریتانیا، چالش اصلی احراز سن است. دولت می‌گوید می‌خواهد کودکان را از غریبه‌ها محافظت کند، اما برای انجام این کار باید همه کاربران از جمله بزرگسالان، سن خود را اثبات کنند. این یک معامله دشوار است: امنیت بیشتر برای کودکان، در ازای کاهش حریم خصوصی برای همه. و همان‌طور که نمونه Death Stranding نشان می‌دهد، هر سیستم احراز سنی قابل دور زدن است.
در اروپا، فشار بر تیک‌تاک نشان‌دهنده یک تغییر استراتژیک است: تمرکز از «محتوای غیرقانونی» به «طراحی اعتیادآور». DSA در ابتدا برای مقابله با محتوای غیرقانونی (تروریسم، نفرت‌پراکنی، محتوای کودک آزاری) طراحی شده بود. اما کمیسیون اروپا اکنون از این قانون برای هدف قرار دادن الگوریتم‌هایی استفاده می‌کند که حتی اگر محتوایشان غیرقانونی نباشد، می‌توانند برای سلامت روان کودکان مضر باشند. این یک تفسیر گسترده از DSA است که احت مالاً با چالش حقوقی تیک‌تاک مواجه خواهد شد.
برای کاربران ایرانی، این تحولات اگرچه در ظاهر دور به نظر می‌رسند، اما پیامدهای عملی دارند. اگر پلتفرم‌های جهانی مجبور شوند قابلیت‌های اعتیادآور را برای کاربران زیر ۱۶ سال محدود کنند، احتمالاً این تغییرات را در سطح جهانی اعمال خواهند کرد، نه فقط در کالیفرنیا یا اروپا. همچنین، فشار regulگری بر الگوریتم‌ها می‌تواند بر نحوه دسترسی کاربران ایرانی به محتوا نیز تأثیر بگذارد، هرچند این پلتفرم‌ها در ایران فیلتر هستند و کاربران از مسیرهای غیررسمی به آن‌ها دسترسی دارند.