به گزارش سیتنا، گروه‌های محیط‌زیستی در سراسر جهان برای تحلیل داده‌های اقلیمی، ردیابی آتش‌سوزی جنگل‌ها و شمارش گونه‌های جانوری در معرض انقراض از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند؛ این در حالی است که همین گروه‌ها نسبت به افزایش مصرف برق، آب و انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از گسترش این فناوری هشدار می‌دهند.
این تناقض باعث شده است سازمان‌های محیط‌زیستی ناچار باشند استفاده از هوش مصنوعی را در مسیر مأموریت خود برای مقابله با تغییرات اقلیمی و حفاظت از منابع طبیعی توجیه کنند.
علی سوانسون، مسئول هوش مصنوعی در سازمان غیرانتفاعی آمریکایی «کانسرویشن اینترنشنال» (Conservation International)، در این باره گفت: «ما می‌دانیم که هوش مصنوعی می‌تواند هزینه‌های زیست‌محیطی به همراه داشته باشد و باید در استفاده از آن با دقت عمل کنیم؛ اما در شرایطی که بحران‌های اقلیمی و تنوع زیستی با سرعت بیشتری در حال تشدید هستند، هوش مصنوعی می‌تواند به ما کمک کند سریع‌تر عمل کنیم و بهره‌برداری بهتری از اطلاعات جمع‌آوری‌شده داشته باشیم.»
این سازمان به‌تازگی استفاده از هوش مصنوعی را برای ارزیابی نقاط بحرانی شناسایی‌شده توسط ماهواره‌ها آغاز کرده است تا هشدارهای لحظه‌ای درباره آتش‌سوزی‌های احتمالی را به گروه‌های گشت‌زنی محلی در مناطق دورافتاده و حساس زیست‌محیطی کامبوج ارسال کند.
رویترز در گفت‌وگو با ۱۵ سازمان بزرگ فعال در حوزه محیط‌زیست، حفاظت از طبیعت و توسعه دریافت که همه این سازمان‌ها به شکلی از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و در عین حال نسبت به آثار زیست‌محیطی مراکز داده‌ای که زیرساخت این فناوری را تأمین می‌کنند، ابراز نگرانی دارند. این مراکز که مملو از سرورها هستند، به مقادیر زیادی برق و همچنین آب برای خنک‌سازی تجهیزات نیاز دارند.
این موضوع به معضلی جهانی برای افراد، دولت‌ها و صنایع تبدیل شده است؛ چراکه همگی باید میان مزایای هوش مصنوعی و خطرات گسترده ناشی از آن توازن برقرار کنند.
انتظار می‌رود این چالش‌ها در کنفرانس اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) که قرار است همین ماه برگزار شود، مورد توجه قرار گیرد. ترکیه، میزبان این اجلاس، از دولت‌ها، شرکت‌ها و سایر نهادها خواهد خواست به تعهدنامه‌ای بپیوندند که اصول توسعه و به‌کارگیری پایدار هوش مصنوعی را مشخص می‌کند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، نیز خواستار آن شده است که شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی، آثار زیست‌محیطی سامانه‌های خود را به‌صورت عمومی اعلام کنند.
پژوهشگران مؤسسه دانشگاه ملل متحد برای آب، محیط‌زیست و سلامت برآورد کرده‌اند که ردپای جهانی مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ ممکن است بیش از دو برابر شود و به مساحتی معادل حدود دو برابر شهر جاکارتا، پایتخت اندونزی، برسد.
آژانس بین‌المللی انرژی نیز پیش‌بینی کرده است که مصرف سالانه برق مراکز داده در جهان تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۹۴۵ تراوات‌ساعت برسد؛ رقمی که معادل انتشار بیش از ۳۰۰ میلیون تن دی‌اکسید کربن خواهد بود. این میزان تقریباً دو برابر مصرف کنونی مراکز داده و معادل مصرف سالانه برق ژاپن است.
این آژانس همچنین پیش‌بینی می‌کند مصرف آب مراکز داده در جهان از حدود ۵۶۰ میلیارد لیتر در سال ۲۰۲۳ به حدود یک‌هزار و ۲۰۰ میلیارد لیتر در سال ۲۰۳۰ افزایش یابد.
شرکت‌های بزرگ فناوری از جمله مایکروسافت، آمازون و گوگل نیز از افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای خود خبر داده‌اند که بخشی از آن به توسعه مراکز داده مربوط می‌شود. این موضوع پرسش‌هایی را درباره توانایی این شرکت‌ها برای دستیابی به اهداف بلندمدت اقلیمی خود مطرح کرده است.
آمازون در پاسخ به رویترز اعلام کرد محصولات هوش مصنوعی این شرکت از جمله پایدارترین محصولات این حوزه هستند؛ زیرا این شرکت در زمینه خرید انرژی کم‌کربن و افزایش بهره‌وری مصرف برق و آب سرمایه‌گذاری کرده است.
مایکروسافت و گوگل به درخواست رویترز برای اظهارنظر در این زمینه پاسخی ندادند.
دستاوردهایی که پیش‌تر غیرممکن به نظر میرسیدندبسیاری از سازمان‌هایی که با رویترز گفت‌وگو کرده‌اند، معتقدند در شرایط کنونی مزایای هوش مصنوعی از هزینه‌های آن بیشتر است؛ زیرا این فناوری امکان انجام فعالیت‌هایی را فراهم کرده که پیش از این دشوار، پرهزینه یا حتی غیرممکن بودند.
سازمان «نجات فیل‌ها» (Save the Elephants) در کنیا که با شبکه حفاظت از حیات‌وحش همکاری می‌کند، از فناوری یادگیری ماشین برای بهبود سرشماری جمعیت جانوران و مطالعه شیوه ارتباط فیل‌ها استفاده می‌کند.
فرانک پوپ، مدیر اجرایی این سازمان، گفت بررسی هوایی بزرگ‌ترین منطقه حفاظت‌شده کنیا در سال گذشته حدود ۲۰۰ هزار تصویر تولید کرد که بررسی دستی آن‌ها به ۹ نفر و ۹ ماه زمان نیاز داشت. اما اکنون مدل‌های هوش مصنوعی که با استفاده از پردازنده‌های گرافیکی GeForce شرکت انویدیا آموزش دیده‌اند، می‌توانند تحلیل‌های مشابه را تنها در چند ساعت انجام دهند.
پوپ افزود: «نتایج شگفت‌انگیز بوده است. ما دریافتیم که سرشماری‌های انسانی حدود یک‌سوم فیل‌ها، تقریباً نیمی از گورخرها و زرافه‌ها و سه‌چهارم جمعیت گونه‌ای از بزهای کوهی به نام اوریکس را شناسایی نکرده بودند.»
به گفته وی، دسترسی به داده‌های دقیق‌تر درباره حیات‌وحش می‌تواند به جذب منابع مالی برای حفاظت از گونه‌های جانوری کمک کند.
او گفت: «در نهایت، این ابزارها طبیعت را به چیزی قابل اندازه‌گیری و در نتیجه قابل سرمایه‌گذاری تبدیل می‌کنند. اگر قرار است تنوع زیستی را در مقیاس گسترده حفظ کنیم، این یک تحول اساسی است.»
در مؤسسه‌ای که جین گودال، چهره شناخته‌شده حوزه حفاظت از حیات‌وحش، آن را بنیان‌گذاری کرده بود نیز پژوهشگران از هوش مصنوعی برای دیجیتالی‌کردن یادداشت‌های میدانی چند دهه‌ای درباره رفتار شامپانزه‌ها در پارک ملی گومبه تانزانیا استفاده می‌کنند.
پیش از این تصور می‌شد دیجیتالی‌کردن این اسناد که به‌صورت دست‌نویس و با استفاده از زبان محلی کیها و علائم اختصاری علمی تهیه شده‌اند، به ۱۳ تا ۱۵ سال زمان نیاز داشته باشد.
اما به گفته لیلیان پینتیا، معاون علوم حفاظت از محیط‌زیست در مؤسسه جین گودال، با کمک ابزاری که با همکاری خدمات وب آمازون (AWS) توسعه یافته است، اکنون این یادداشت‌ها در عرض چند دقیقه اسکن، ترجمه و ساختاربندی می‌شوند و زمان موردنیاز برای تکمیل پروژه به حدود دو سال کاهش یافته است.
پینتیا گفت جین گودال در دوران زندگی خود از استفاده از هوش مصنوعی برای پیشبرد علوم حفاظت از محیط‌زیست حمایت می‌کرد، مشروط بر اینکه انسان‌ها همچنان کنترل نحوه استفاده از این فناوری را در اختیار داشته باشند.
او افزود: «فناوری هوش مصنوعی باید به‌عنوان ابزاری انسان‌محور در نظر گرفته شود.»
تلاش برای محدود کردن آثار زیست‌محیطی هوش مصنوعیبرخی سازمان‌ها در حال آزمایش روش‌هایی هستند تا آثار زیست‌محیطی استفاده از هوش مصنوعی را کاهش دهند.
مؤسسه منابع جهانی (WRI)، یک نهاد پژوهشی که از هوش مصنوعی برای تسریع تحلیل‌های اقلیمی و محیط‌زیستی استفاده می‌کند، اعلام کرده است که کاربردهای پرمصرف این فناوری، مانند تولید ویدئو و تصویر، را محدود کرده و نتایج پرس‌وجوهای هوش مصنوعی را ذخیره می‌کند تا درخواست‌های تکراری نیازی به پردازش مجدد نداشته باشند.
سازمان آمریکایی «نیچر کانسروانسی» (The Nature Conservancy) نیز رویکرد مشابهی را در پیش گرفته است.
این سازمان از هوش مصنوعی برای تحلیل ویدئوهای ضبط‌شده توسط دوربین‌های نصب‌شده روی کشتی‌های تجاری ماهیگیری استفاده می‌کند تا اطلاعاتی درباره تعداد ماهی‌های صیدشده از گونه‌های مختلف به دست آورد.
با این حال، به جای بارگذاری حجم زیادی از ویدئوها در مراکز داده متمرکز، دوربین‌های دیجیتال مجهز به هوش مصنوعی را روی کشتی‌ها نصب کرده است تا اطلاعات در همان محل پردازش شوند. این روش به کاهش مصرف انرژی و نیاز به انتقال داده‌ها کمک می‌کند.
وینا ساکامانو، دانشمند ارشد این سازمان، گفت: «برای امکان‌پذیر کردن پردازش داده‌ها در محل، به مهندسی زیادی نیاز است. اما این کار ارزشش را داشت؛ زیرا هم ردپای کربنی ما را کاهش می‌دهد و هم امکان دستیابی به اطلاعاتی درباره پایداری فعالیت‌ها را فراهم می‌کند.»
سازمان بین‌المللی صلح سبز (Greenpeace International) نیز اعلام کرده است که از برخی ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کند؛ هرچند بخش عمده این استفاده به قابلیت‌های هوش مصنوعی موجود در پلتفرم‌های نرم‌افزاری مورد استفاده این سازمان مربوط می‌شود.
این سازمان در حال تدوین دستورالعمل‌های داخلی با تأکید بر شفافیت، نظارت انسانی و استفاده هدفمند از هوش مصنوعی است. با این حال، به دلیل آثار زیست‌محیطی این فناوری ترجیح می‌دهد تا حد امکان از آن فاصله بگیرد و با گسترش مراکز داده بزرگ مخالفت می‌کند.
کاترین شوئینگ وو، فعال حوزه اقلیم و انرژی در صلح سبز، در این باره گفت: «در حالی که سازمان‌های دیگر می‌پرسند چگونه می‌توان از هوش مصنوعی به شکلی مسئولانه استفاده کرد، صلح سبز این پرسش را مطرح می‌کند که آیا اساساً ساخت این همه مرکز داده عظیم ضروری است یا خیر.»
با این حال، برخی سازمان‌ها اکنون هوش مصنوعی را ابزاری ضروری برای اثربخشی فعالیت‌های محیط‌زیستی خود می‌دانند.
استوارت بوچارت، دانشمند ارشد سازمان بین‌المللی «بردلایف» (BirdLife International) مستقر در بریتانیا، گفت: «وظیفه ما نجات سیاره زمین است. اگر بتوانیم با استفاده از هوش مصنوعی و با منابع محدودی که در اختیار داریم، این کار را مؤثرتر و کارآمدتر انجام دهیم، باید این امکان را به‌طور جدی بررسی کنیم.»
او در پایان افزود: «اگر این کار را انجام ندهیم، در واقع از انجام مسئولیت خود کوتاهی کرده‌ایم.»
انتهای پیام