توسعه یک محصول نرمافزاری بدون داشتن ساختار مشخص برای پیگیری کارها، تیم فنی را خیلی زود وارد کلافی سردرگم میکند. در چنین وضعیتی برنامهنویسان ساعتها با کدهای دارای خطا درگیر میشوند، گزارش باگها در میان پیامهای روزمره گم میشود و مدیر پروژه تصویر روشنی از درصد پیشرفت تسکها ندارد. این ناهماهنگی میان کدنویسها و مدیران فنی، سرعت تحویل پروژه را پایین میآورد و باعث دوبارهکاریهای فرسایشی میشود.
نرم افزار جیرا یک پلتفرم استاندارد برای مدیریت پروژه و ردیابی خطاست که به تیمهای توسعه کمک میکند وظایف و فیچرهای جدید و باگها را در یک محیط منظم پیش ببرند. از آنجا که تسلط بر جریان کاری این ابزار برای ورود به شرکتهای بزرگ فناوری اهمیت دارد، توسعهدهندگان و مدیران علاقهمند میتوانند از طریق منابعی مانند صفحه maktabkhooneh.org/learn/jira با اصول کاربری آن در پروژههای واقعی آشنا شوند. در بخشهای بعدی، اجزای مختلف این ابزار و نقش عملی آن در چرخه تولید نرمافزار بررسی میشود.
نرم افزار جیرا چیست و چرا ایجاد شد؟
نرم افزار جیرا یک پلتفرم مدیریت پروژه و ردیابی وظایف است که شرکت استرالیایی Atlassian آن را در سال ۲۰۰۲ میلادی عرضه کرد. این برنامه در ابتدا با هدف پیگیری و ثبت باگهای نرمافزاری شکل گرفت تا به تیمهای فنی کمک کند خطاهای کدنویسی را بدون سردرگمی مدیریت کنند. با گذشت زمان و اضافه شدن قابلیتهای جدید، این سیستم از یک ردیاب خطای ساده فراتر رفت و به ابزاری جامع برای مدیریت پروژهها در ابعاد مختلف تبدیل شد.
محبوبیت جیرا در میان برنامهنویسان به این دلیل است که از همان روز اول با درک مستقیم چالشهای تولید نرمافزار طراحی شد. در سالهای ابتدایی، محیط کاربری این پلتفرم کمی شلوغ و گیجکننده بود، اما تغییرات گسترده شرکت سازنده در تجربه کاربری باعث شد به یکی از گزینههای استاندارد برای تیمهای توسعه تبدیل شود.
امکان برنامهریزی ویژگیهای جدید و تقسیم وظایف، در کنار نظارت لحظهبهلحظه بر روند پیشرفت کدها، نیازهای اصلی یک تیم فنی را در یک محیط واحد پوشش میدهد. این پلتفرم روی سیستمعاملهای دسکتاپ به صورت تحت وب در دسترس است و اپلیکیشن موبایل آن هم برای اندروید و iOS عرضه شده تا اعضای تیم در هر موقعیتی به وظایف خود دسترسی داشته باشند.
آشنایی با نسخههای اصلی پلتفرم جیرا
شرکت Atlassian پلتفرم جیرا را در سه پکیج مجزا عرضه کرده است تا تیمهای مختلف سازمان دقیقاً به ابزارهای موردنیاز خود دسترسی داشته باشند:
- این نسخه با نام Jira Core هسته پایه و بنیادین مدیریت پروژه در جیرا محسوب میشود. Jira Core فاقد قابلیتهای اختصاصی توسعه چابک است و بیشتر برای مدیریت کارهای عمومی در تیمهای تجاری و اداری یا بخشهای بازاریابی و فروش به کار میرود.
- نسخه Jira Software اصلیترین پکیج برای برنامهنویسان و تیمهای توسعه نرمافزار است. این محصول تمام امکانات پایه Jira Core را در خود دارد و در کنار آن، قابلیتهای مدیریت چابک یا Agile شامل پشتیبانی از بردهای اسکرام و کانبان و گزارشهای نظارت بر پیشرفت پروژه را در اختیار تیمهای فنی میگذارد.
- نسخه Jira Service Management که با نامهای Jira Service Desk یا به اختصار JSM هم شناخته میشود، برای متخصصان IT و تیمهای عملیاتی و پشتیبانی طراحی شده است. تیمهای فنی با کمک این نسخه میتوانند تیکتها، رخدادها یا Eventها، درخواستهای دسترسی و تغییرات در سیستم و زیرساخت را ثبت و پیگیری کنند. مدیران پروژه نیز از JSM برای ایجاد هماهنگی بین تیمهای توسعه و پشتیبانی با سایر بخشهای سازمان بهره میبرند.
جیرا چگونه به تیمهای برنامهنویسی و توسعه نرمافزار کمک میکند؟
توسعه یک نرمافزار تنها به نوشتن خطوط کد محدود نمیشود. وقتی چند برنامهنویس همزمان روی بخشهای مختلف یک سیستم کار میکنند، نبود یک مرکز واحد برای تقسیم کارها، به تداخل وظایف و ناهماهنگی تیم میانجامد.
پلتفرم جیرا چرخه تولید نرمافزار را از مرحله برنامهریزی اولیه تا انتشار نهایی نسخه جدید، در یک محیط متمرکز جمع میکند. با ثبت شفاف مسئولیتها، هر عضو تیم فنی در هر لحظه میداند چه تسکی در دست انجام است و کدام فیچر آماده تحویل شده است. این ساختار به مدیران فنی و کدنویسها اجازه میدهد که تمرکز اصلی خود را روی حل مسائل مهندسی و کیفیت کدها بگذارند.
پیادهسازی متدولوژیهای چابک، اسکرام و کانبان
پیش از رواج پلتفرمهای مدیریت پروژه، بسیاری از تیمهای برنامهنویسی با روش آبشاری کار میکردند و وظایف را روی کاغذهای چسبدار مینوشتند. چون هر برنامهنویس با سبک کدنویسی خودش جلو میرفت، خروجی نهایی اغلب پر از ناهماهنگی بود و رفع مشکلات پیش از انتشار، زمان و هزینه زیادی میگرفت. جیرا با تمرکز بر مدیریت چابک، به تیمهای فنی کمک کرد از این روش سنتی عبور کنند و توسعه نرمافزار را بر پایه متدولوژیهای Agile مثل کانبان و اسکرام پیش ببرند.
محیط برد کانبان با ستونهای وضعیت کار و جابهجایی کارت وظیفه با نشانگر ماوسدر برد کانبان جیرا، تصویر واضحی از جریان کارها دیده میشود. اعضای تیم میتوانند با کشیدن و رها کردن یا همان Drag & Drop، کارتهای مربوط به هر وظیفه را بین ستونها جابهجا کنند. این نمای تصویری به مدیر فنی و اعضای تیم نشان میدهد کدام بخش از کار روان پیش میرود و کدام وظیفهها در یک مرحله متوقف شده و گلوگاه ایجاد کردهاند. برای نمونه، تفاوتی ندارد اعضای تیم پس از آموزش گولنگ مشغول توسعه سرویسهای سمت سرور باشند یا روی رابط کاربری کار کنند؛ جیرا وظایف تیمهای بکاند و فرانتاند را در یک برد واحد هماهنگ میکند تا همه از وضعیت کار یکدیگر مطلع باشند.
برای پروژههای بزرگتر که به گامهای متعددی نیاز دارند، برد اسکرام جیرا به کار میآید. در این روش، تیم فنی کل نیازمندیها را در بکلاگ محصول فهرست میکند و سپس بر اساس اولویت، بخشی از آنها را داخل اسپرینتهایی با بازه زمانی کوتاه قرار میدهد. جیرا هر اسپرینت را در قالب یک برد کوچک نمایش میدهد تا برنامهنویسان بدون درگیر شدن با تمام جزئیات پروژه، فقط روی کدنویسی وظایف همان دوره تمرکز کنند. قالبهای آماده جیرا و امکان جابهجایی روان میان نمای کانبان و اسکرام، پیادهسازی این متدها را برای تیمهای کمتجربه هم ساده میکند.
پنجره ثبت جزئیات باگ نرمافزاری شامل مراحل بازتولید خطا، سطح اولویت و فایل ضمیمهردیابی دقیق باگها و مدیریت وظایف فنی
در تیمهای توسعه نرمافزار، گزارش شفاهی یا پیامرسانی پراکنده درباره خطاهای کد، معمولاً به فراموش شدن باگها ختم میشود. جیرا این چالش را با تبدیل هر ایراد نرمافزاری به یک واحد کاری قابل پیگیری حل میکند تا هیچ خطایی در شلوغی انتشار نسخهها گم نشود.
فرآیند کار به این شکل است که با مشاهده هر نقص، یک آیتم جدید ایجاد میشود و جزئیات دقیق مشکل به همراه مراحل بازتولید خطا و توضیحات فنی در آن قرار میگیرد. همچنین امکان ضمیمه کردن اسکرینشات از محیط خطا و تعیین سطح اولویت برای هر مورد وجود دارد تا تیم فنی بداند کدام مشکل باید زودتر برطرف شود.
این سازوکار در تمام شاخههای تولید نرمافزار از وب تا موبایل کاربرد دارد. برای نمونه، زمانی که در فرآیند برنامهنویسی اندروید با کاتلین باگی در نسخه جدید اپلیکیشن مشاهده میشود، تسترها آن را همراه با اسکرینشات و مراحل رخ دادن خطا در جیرا ثبت و به توسعهدهنده مربوطه ارجاع میدهند.
پس از تخصیص باگ یا وظیفه فنی، برنامهنویس دقیقاً میداند چه انتظاری از او میرود و چه مهلتی برای تحویل دارد. توسعهدهنده با شروع بررسی کد، وضعیت تسک را در سیستم بهروزرسانی میکند و سایر اعضای تیم یا مدیر پروژه میتوانند بدون نیاز به جلسات مکرر، روند رفع مشکل را تا زمان بسته شدن نهایی آن دنبال کنند.
یکپارچهسازی با ابزارهای کنترل نسخه و DevOps
فرآیند توسعه و نگهداری پروژههای نرمافزاری، وابسته به تعامل مستقیم میان برنامهنویسان و تیم عملیاتی یا همان آیتی است؛ مفهومی که در شرکتهای فنی با نام DevOps شناخته میشود. برای شکلگیری این همکاری و جلوگیری از جزیرهای کار کردن بخشهای مختلف، ابزار مدیریت پروژه نباید از محیطهای کدنویسی جدا بماند.
جیرا این چالش را با اتصال مستقیم به سرویسهای کنترل نسخه حل میکند. تیمهای فنی میتوانند محیط پروژه خود را با پلتفرمهایی مانند GitHub و GitLab یا Bitbucket یکپارچه کنند. به این ترتیب، تغییرات کدها و نسخههای مختلف پروژه در ارتباط مستقیم با تسکهای تعریفشده پیش میروند و چرخه کار از مرحله کدنویسی تا انتشار نسخه نهایی در یک مسیر واحد قرار میگیرد.
دامنه این یکپارچهسازی به مخازن کد محدود نمیشود و سایر ابزارهای روزمره تیم را هم پوشش میدهد. اتصال جیرا به Confluence که از محصولات همین شرکت Atlassian است، امکان مدیریت اسناد و اطلاعات فنی پروژه را در کنار وظایف فراهم میکند. همچنین با ادغام پیامرسانهایی مثل Slack، اعضای تیم بدون نیاز به جابهجایی مداوم بین پنجرههای مختلف، از تغییرات پروژه مطلع میشوند و برای نظارت و مانیتورینگ دقیقتر سیستمها نیز میتوانند از اتصال به ابزار Opsgenie بهره ببرند.
مفاهیم و اجزای کلیدی در محیط نرم افزار جیرا
در نخستین برخورد با محیط کاربری نرم افزار جیرا، برنامهنویسان و مدیران فنی با اصطلاحاتی روبهرو میشوند که ادبیات مشترک تیم را شکل میدهد. این پلتفرم مثل یک جعبه ابزار مدیریتی عمل میکند که هر بخش از آن، وظیفه مشخصی در نظمدهی به کدنویسی دارد.
فرض کنید تیمی قصد دارد یک وبسایت جدید را از صفر راهاندازی کند. برای اینکه اعضا هنگام باز کردن داشبورد جیرا سردرگم نشوند و بدانند هر کد یا گزارش خطا در کجای این ساختار قرار میگیرد، ابتدا باید اجزای اصلی تشکیلدهنده این فضا و ارتباط آنها با یکدیگر را بشناسند.
پروژه، برد و گردش کار یا Workflow
هر فعالیت در جیرا درون یک قاب اصلی به نام پروژه یا Project تعریف میشود. اگر تیم فنی تصمیم به راهاندازی یک وبسایت جدید بگیرد، پروژه همان ظرف مشخصی است که کارهای بزرگ را به بخشهای قابل مدیریت تقسیم میکند و همه وظایف مرتبط را یکجا نگه میدارد.
اعضای تیم برای مشاهده وضعیت این کارها از برد یا Board استفاده میکنند. بردها نمایی تصویری از جریان کاری پروژه را نمایش میدهند تا هر برنامهنویس در یک نگاه ببیند چه کارهایی در صف انتظار مانده است و کدام تسکها در حال کدنویسی هستند یا به اتمام رسیدهاند.
مسیر حرکت هر وظیفه روی این بردها از طریق گردش کار یا Workflow تعیین میشود. گردش کار مسیر مرحلهبهمرحله انجام یک کار را از لحظه تعریف اولیه تا تایید نهایی مشخص میکند. برای نمونه، وظیفه طراحی صفحه اصلی وبسایت ممکن است در گردش کار تیم از مرحله ایجاد طرح اولیه شروع شود و پس از توسعه عناصر طراحی، به مرحله دریافت بازخورد برسد.
برای اینکه اطلاعات هر وظیفه در طول این مسیر دقیق ثبت شود، جیرا از بخشهای اطلاعاتی به نام فیلد یا Field کمک میگیرد. فیلدهای سیستمی به طور پیشفرض در نرمافزار وجود دارند و اطلاعات ضروری مثل عنوان و شرح کار، به همراه اولویت و وضعیت فعلی را نگه میدارند. در کنار آنها، مدیران فنی میتوانند فیلدهای سفارشی را برای ثبت جزئیات اختصاصیتر مانند تاریخ شروع و زمان تخمینی انجام کار یا نام صاحبکار به کارتها اضافه کنند.
ایشو در جیرا چیست و چه انواعی دارد؟
در ادبیات جیرا، هر کار، تغییر یا خطایی که باید در پروژه پیگیری شود یک «ایشو» یا Issue به معنای واحد کار نام دارد. برای اینکه در یک پروژه نرمافزاری، اهداف کلان با کدنویسیهای روزمره قاطی نشوند، جیرا ایشوها را در یک ساختار سلسلهمراتبی قرار میدهد. اگر پروژه راهاندازی یک وبسایت جدید را در نظر بگیریم، این سلسلهمراتب از بزرگترین هدف تا ریزترین کدها به شکل زیر دستهبندی میشود:
نمودار سلسلهمراتب انواع ایشو از اپیک و داستان کاربر تا تسک و سابتسک- اپیک یا Epic فعالیت یا هدفی بزرگ است که مجموعهای از وظایف مرتبط را در دل خود جا میدهد و تکمیل آن به زمان بیشتری نیاز دارد؛ مثل فاز «طراحی و پیادهسازی صفحه اصلی وبسایت».
- داستان کاربر یا User Story نیازها و خواستههای کاربر نهایی از سیستم را به زبان ساده شرح میدهد و زیرمجموعه یک اپیک قرار میگیرد؛ برای نمونه، «کاربر بتواند از طریق صفحه اصلی در سایت جستجو کند».
- وظیفه یا Task شامل کارهای مشخص و مستقلی است که برای پیشبرد پروژه باید انجام شوند؛ مانند طراحی رابط کاربری یک بخش یا پیکربندی اولیه سرور.
- در بخش سابتسک یا Sub-Task، وقتی یک Task یا User Story برای انجام در یک نوبت بزرگ باشد، آن را به وظایف کوچکتر و قابلمدیریتتر تقسیم میکنند. مثلاً تسک «طراحی صفحه اصلی» به سابتسکهایی مثل «ایجاد طرح اولیه» و «توسعه عناصر طراحی» خرد میشود تا اعضای مختلف تیم روی هر بخش کار کنند.
- در قالب باگ یا Bug، هرگونه مشکل، نقص یا خطای فنی که در کدهای فعلی نرمافزار یا سیستم دیده شود و نیاز به رفع داشته باشد، ثبت و به برنامهنویس ارجاع داده میشود.
این تفکیک سلسلهمراتبی به تیم فنی کمک میکند تا دید روشنی از ارتباط بین یک خط کدنویسی خرد و اهداف کلان محصول داشته باشد. برنامهنویس دقیقاً میداند سابتسکی که امروز روی آن کار میکند، کدام داستان کاربری را تکمیل خواهد کرد.
نقشه راه یا Roadmap و گزارشدهی پیشرفت
وقتی تعداد وظایف در پروژه بالا میرود، تیم توسعه ممکن است در جزئیات روزمره کدنویسی غرق شود و تصویر کلی از زمانبندی انتشار محصول را از دست بدهد. بخش نقشه راه یا Roadmap در جیرا این دید کلان را به پروژه برمیگرداند. در این نما، مدیران فنی و اعضای تیم میتوانند فازهای بزرگ یا همان Epicها را روی یک خط زمانی ببینند و وظایف موجود را به آن متصل کنند. همچنین امکان زیر نظر گرفتن کارهای باقیمانده و اطلاع از زمانبندی رفع باگها برای برنامهریزی انتشار نرمافزار فراهم میشود.
نمای نقشه راه پروژه با نوارهای زمانی رنگی برای نمایش پیشرفت اپیکها و وابستگی وظایفدر کنار این دید زمانی، داشبوردها و سیستم گزارشدهی یا Report، دادههای واقعی از عملکرد تیم را نمایش میدهند. هر عضو تیم داشبورد شخصیسازیشده خود را دارد تا وضعیت کارهایش را ببیند و مدیران هم میتوانند زمان صرفشده برای هر کار را ثبت و بررسی کنند. نمودارهای پیشرفت و شاخصهای کلیدی عملکرد، مشخص میکنند کدام تسکها به تأخیر افتادهاند یا ناقص ماندهاند. این گزارشهای تحلیلی به مدیر پروژه کمک میکنند به جای حدس و گمان، بر اساس سرعت واقعی تیم تصمیم بگیرد و منابع را به بخشهایی اختصاص دهد که از برنامه عقب افتادهاند.
مزایا و چالشهای استفاده از جیرا برای تیمهای فنی
تصمیمگیری برای استقرار نرم افزار جیرا در یک تیم فنی، به ابعاد پروژه و تعداد اعضای تیم بستگی دارد. این پلتفرم در کنار امکانات گستردهای که برای نظمدهی به کدنویسی فراهم میکند، چالشهای اجرایی و مالی هم به همراه دارد که پیش از مهاجرت به آن باید بررسی شوند.
مقایسه مزایا و معایب جیرا به مدیران فنی کمک میکند تا انتخاب واقعبینانهتری متناسب با نیاز تیم خود داشته باشند:
| مزایای استفاده از جیرا | چالشها و معایب جیرا |
|---|---|
| شفافیت در وظایف: مشخص شدن دقیق مسئولیت هر برنامهنویس و مرحله فعلی هر تسک در داشبوردها. | پیچیدگی اولیه: محیط کاربری پر از جزئیات که در ابتدای کار برای اعضای تازهوارد گیجکننده است. |
| جلوگیری از دوبارهکاری: حذف همپوشانی وظایف میان توسعهدهندگان با تعریف و اولویتبندی دقیق کارها. | نیاز به دانش فنی برای مدیریت: ضرورت آموزش دیدن مدیران برای پیکربندی و تسلط بر قابلیتهای پیشرفته. |
| سفارشیسازی بالا: امکان ساخت فیلترهای اختصاصی و تنظیم بخشهای مختلف مطابق با نیاز تیم نرمافزاری. | هزینهبر بودن نسخههای تجاری: تحمیل هزینههای بالا برای خرید اشتراک و پشتیبانی در شرکتها و تیمهای کوچک. |
| امنیت و کنترل دسترسیها: مدیریت دقیق سطح دسترسی افراد مختلف به اطلاعات و بخشهای حساس پروژه. | مناسب نبودن برای تیمهای بسیار کوچک: سنگین بودن ابزار برای تیمهای کوچک و پروژههای دارای مقیاس بسیار پیچیده بدون تنظیمات اولیه. |
تیمهای ۳ تا ۴ نفره معمولاً به تمام این امکانات نیاز ندارند و ابزارهای سبکتری مثل ترلو کارشان را سریعتر راه میاندازند. در مقابل، جیرا برای سازمانهای بزرگ انتخاب مناسبی است؛ البته به شرطی که در مقیاسهای پیچیده، راهاندازی اولیه و پیکربندی آن با دقت و دانش کافی انجام شود.
آیا یادگیری جیرا برای برنامهنویسان ضروری است؟
پاسخ به این پرسش، به نقش فرد در تیم فنی بستگی دارد. یک برنامهنویس نیازی به تسلط بر تنظیمات مدیریتی و پیکربندیهای پیشرفته نرم افزار جیرا ندارد. وظیفه کدنویس این نیست که اعضای تیم را در سیستم تعریف کند و ساختار پروژه را بچیند یا عملکرد دیگران را از روی نمودارها بسنجد.
در عوض، هر توسعهدهندهای که وارد یک شرکت نرمافزاری میشود، فقط باید کاربری روزمره این پلتفرم را بلد باشد. او باید بداند چطور با بردها کار کند و ایشوهای محولشده به خودش را ببیند، سپس جزئیات و مستندات داخل آنها را بخواند و پس از نوشتن کد یا رفع خطا، وضعیت تسک را روی برد آپدیت کند. این میزان از کار با جیرا نیز پیچیده نیست و در اغلب شرکتها، مدیر یا سایر اعضای تیم در همان روزهای اول نحوه استفاده از آن را به فرد جدید توضیح میدهند.
اولویت اصلی هر توسعهدهنده تسلط بر مهارتهای کدنویسی، مانند یادگیری سی شارپ برای توسعه نرمافزار در حوزههای سازمانی و ویندوزی است، اما برای کار در محیطهای تیمی همین حوزهها، آشنایی با نحوه مدیریت تسکها در جیرا یک مهارت مکمل ضروری محسوب میشود. بدون این مهارت مکمل، هماهنگی با سایر کدنویسها و تیم تست دشوار خواهد شد.
در نقطه مقابل، شرایط برای مدیران پروژه و اسکراممسترها متفاوت است. این افراد وظیفه دارند ساختار پروژه را تعریف و قالبها را بر اساس نیاز تیم شخصیسازی کنند و در کنار آن بر پیشرفت اسپرینتها و عملکرد کلی تیمها نظارت داشته باشند. به همین دلیل، یادگیری اصولی تمام بخشهای جیرا برای مدیران فنی و اسکراممسترها ضرورت دارد تا بتوانند از قابلیتهای این پلتفرم برای نظمدهی به چرخه تولید نرمافزار بهره ببرند.
توجه! این مطلب یک رپورتاژ آگهی است و محتوای آن توسط تبلیغ دهنده نگارش شده است.
آی تی جو مسئولیتی در قبال صحت و سقم محتوای تبلیغاتی ندارد.