کنترل انتشار گازهای ناشی از فاضلاب یکی از الزامات مهم در مدیریت بهداشت محیط و بهرهبرداری ایمن از زیرساختهای شهری و صنعتی است. در شبکههای جمعآوری فاضلاب، دریچههای بازدید، سپتیکتانکها و تصفیهخانهها، فرایندهای تجزیه مواد آلی میتوانند به تولید و انتشار ترکیبات گازی با بوی نامطبوع منجر شوند. این مسئله در فصلهای گرم سال، بهویژه در مناطق پرتراکم شهری و اطراف مراکز صنعتی، بیشتر به چشم میآید و میتواند موجب نارضایتی ساکنان و دشواری شرایط کاری کارکنان شود.
یکی از مهمترین ترکیبات موجود در این گازها، هیدروژن سولفید (H₂S) است؛ گازی که با بوی شناختهشده تخممرغ فاسد شناخته میشود و در غلظتهای بالا میتواند خطرات جدی برای سلامت انسان ایجاد کند. مواجهه با این ترکیب ممکن است موجب تحریک چشم و دستگاه تنفسی، سردرد، تهوع و اختلال در عملکرد سیستم عصبی شود و در غلظتهای بسیار بالا حتی خطر بیهوشی و مرگ را به همراه داشته باشد. افزون بر مخاطرات بهداشتی، خاصیت خورندگی هیدروژن سولفید میتواند به تجهیزات و سازههای فلزی شبکههای فاضلاب و تصفیهخانهها آسیب برساند و هزینههای تعمیر و نگهداری را افزایش دهد.
برای مقابله با این چالش، شرکت دانشبنیان کیمیاگران صنعت امیرکبیر محصولی مبتنی بر فناوری نانو طراحی کرده است که با هدف جذب ترکیبات بدبو و کاهش انتشار آنها از دریچههای فاضلاب به محیط اطراف توسعه یافته است. این محصول در قالب یک پکیج نانوفیلتر عرضه میشود و با استفاده از نانومواد جاذب، امکان جذب گازهایی مانند هیدروژن سولفید و سایر ترکیبات گوگردی را فراهم میکند.
در این فناوری، نانومواد به دلیل ویژگیهای سطحی و ظرفیت جذب خود، برای بهداماندازی ترکیبات گازی به کار گرفته شدهاند. قرارگیری این مواد در ساختار فیلتر، امکان کاهش انتشار آلایندههای بدبو را پیش از ورود آنها به هوای محیط فراهم میکند. بر اساس اطلاعات اعلامشده از سوی شرکت سازنده، راندمان حذف بوی نامطبوع این سامانه به حدود ۹۸ درصد میرسد.
طراحی پکیج نیز با توجه به شرایط عملیاتی دریچههای فاضلاب انجام شده است. ساختار فیلتر بهگونهای در نظر گرفته شده که ضمن فراهمکردن امکان عبور و تخلیه آب از بیرون به داخل دریچه، مانع عملکرد صحیح آن در مدیریت روانابها نشود. همچنین استفاده از سازه مقاوم و برخورداری از ویژگی ضداشتعال، از دیگر مشخصات اعلامشده برای این محصول است.
از نظر بهرهبرداری، کاهش نیاز به تأمین و مصرف مداوم مواد جاذب، یکی از مزیتهای مورد تأکید تولیدکننده است. طبق اطلاعات ارائهشده، این سامانه میتواند تا یک سال بدون نیاز به مصرف مداوم مواد، مورد استفاده قرار گیرد. طول عمر بالای نانوکامپوزیت بهکاررفته، مصرف برق اندک، نگهداری آسان و برخورداری از سامانه هوشمند پایش و مانیتورینگ نیز از دیگر ویژگیهای آن عنوان شده است.
انعطافپذیری در طراحی بدنه، امکان استفاده از این فیلتر را در محیطهایی با شرایط متفاوت فراهم میکند. بر این اساس، بدنه پکیج متناسب با نوع کاربرد و میزان خورندگی محیط میتواند از استیل یا پلیاتیلن ساخته شود. این قابلیت علاوه بر کمک به افزایش دوام تجهیزات در شرایط عملیاتی مختلف، امکان مدیریت هزینه ساخت و انتخاب مواد متناسب با محل نصب را فراهم میسازد.
یکی دیگر از جنبههای قابل توجه این محصول، هزینه عملیاتی پایین آن در مقایسه با نمونههای خارجی است. شرکت سازنده اعلام کرده است که این فیلتر از نظر قیمت و هزینه نگهداری، قابلیت رقابت با محصولات وارداتی، بهویژه نمونههای اروپایی و آمریکایی، را دارد. چنین ویژگیای میتواند در صورت تأیید عملکرد محصول در شرایط واقعی بهرهبرداری، استفاده از آن را در مقیاس گستردهتر شبکههای فاضلاب شهری و تأسیسات صنعتی امکانپذیرتر کند.
کاربرد این فناوری به دریچههای فاضلاب شهری محدود نیست و تأسیسات تصفیه فاضلاب، سپتیکتانکها و برخی واحدهای صنعتی مانند پالایشگاهها، پتروشیمیها و کارخانهها نیز از جمله محیطهایی هستند که با مسئله انتشار ترکیبات گوگردی و گازهای بدبو مواجهاند. استفاده از سامانههای جذب موضعی در این نقاط میتواند به کاهش انتشار آلایندهها، بهبود شرایط محیطی و محدودکردن تماس افراد با گازهای زیانآور کمک کند.
توسعه فیلتر نانویی حذف بوی فاضلاب در شرکت کیمیاگران صنعت امیرکبیر، نمونهای از بهکارگیری فناوری نانو برای پاسخ به یک نیاز عملیاتی در زیرساختهای شهری و صنعتی کشور است. ترکیب ظرفیت جذب نانومواد با طراحی متناسب با شرایط دریچههای فاضلاب، امکان ارائه راهکاری بومی برای کنترل بو و کاهش برخی مخاطرات ناشی از انتشار گازها را فراهم کرده است. البته ارزیابی عملکرد بلندمدت، میزان جذب هر یک از ترکیبات گازی و دوام فیلتر در شرایط واقعی محیطی، در سنجش نهایی کارایی این محصول اهمیت دارد.