آی تی جو > دنیای فناوری > اپراتور هوش مصنوعی در ایران؛ برنامه جدید وزارت ارتباطات برای AIaaS اپراتور هوش مصنوعی در ایران؛ برنامه جدید وزارت ارتباطات برای AIaaS وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در حال اجرای مدل «هوش مصنوعی به‌عنوان خدمت» یا AIaaS (Artificial Intelligence as a Service) است. در این مدل، شرکت‌های خصوصی به‌عنوان اپراتور هوش مصنوعی مجوز می‌گیرند تا زیرساخت پردازشی و سرویس‌های هوش مصنوعی را عرضه کنند. طبق اعلام مسئولان، این خدمات باید مانند اپراتورهای مخابراتی به‌صورت ۲۴ ساعته و هفت روز هفته در دسترس باشند و ظرف حدود ۱۸ ماه در اختیار محققان و کسب‌وکارها قرار گیرند. ارسال شده توسط تیم تحریریه آی‌تی‌جو ۷ شهریور ۱۴۰۵ دنیای فناوری اپراتور هوش مصنوعی در ایران فهرست مطالب AIaaS چیست و چرا برای ایران مطرح شده؟ چارچوب اپراتور هوش مصنوعی چگونه شکل گرفت؟ نقش بخش خصوصی در زیرساخت پردازشی چرا خدمات هوش مصنوعی باید ۲۴/۷ در دسترس باشند؟ زمان‌بندی اجرا؛ چه زمانی این زیرساخت آماده می‌شود؟ بستر بزرگ‌تر: بازارگاه ملی داده و یارانه پردازشی چه کسانی از این طرح منتفع می‌شوند؟ چالش‌ها و ریسک‌های اجرا جمع‌بندی سؤالات متداول AIaaS چیست و چرا برای ایران مطرح شده؟ AIaaS یا Artificial Intelligence as a Service به مدلی گفته می‌شود که در آن زیرساخت پردازشی و ابزارهای هوش مصنوعی به‌صورت سرویس ابری و اشتراکی عرضه می‌شوند، نه این‌که هر سازمان مجبور باشد سرور و مدل هوش مصنوعی اختصاصی خودش را از صفر بسازد. برای کشوری مثل ایران که دسترسی به کارت‌های گرافیک تخصصی (GPU) و تجهیزات پردازشی گران‌قیمت با محدودیت‌های جدی همراه است، این مدل می‌تواند راهی برای پایین‌آوردن هزینه ورود استارتاپ‌ها و پژوهشگران به حوزه هوش مصنوعی باشد. چارچوب اپراتور هوش مصنوعی چگونه شکل گرفت؟ چارچوب مربوط به شکل‌گیری اپراتورهای هوش مصنوعی پیش‌تر در کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات بررسی و تأیید شد و پس از آن به تصویب و ابلاغ هیئت دولت رسید. احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، این خبر را در یک گفت‌وگوی تلویزیونی اعلام کرد. به‌موازات این مصوبه دولتی، مجلس شورای اسلامی نیز در ماده ۱۰ یکی از قوانین مرتبط با اقتصاد دیجیتال، وزارت ارتباطات را موظف کرده با همکاری سازمان ملی هوش مصنوعی، بازارگاه ملی هوش مصنوعی را با مشارکت بخش خصوصی راه‌اندازی کند. نقش بخش خصوصی در زیرساخت پردازشی برخلاف بسیاری از پروژه‌های زیرساختی گذشته که عمدتاً دولتی بودند، در این طرح شرکت‌های خصوصی می‌توانند با دریافت مجوز، به‌عنوان اپراتور هوش مصنوعی فعالیت کنند. این اپراتورها هم توان محاسباتی (سرور و زیرساخت پردازشی) و هم خدمات کاربردی مبتنی بر هوش مصنوعی را عرضه خواهند کرد. مسئولان وزارت ارتباطات صراحتاً اعلام کرده‌اند در هر حوزه‌ای که بخش خصوصی توان فعالیت و رقابت دارد، ورود مستقیم دولت منتفی است. این رویکرد در راستای سیاست کلی تسهیل سرمایه‌گذاری خصوصی در اقتصاد دیجیتال کشور مطرح شده است. علاوه بر این، در قوانین مصوب اخیر، بحث اعطای یارانه خدمات پردازشی و حمایت مالی از شکل‌گیری اپراتورهای هوش مصنوعی نیز پیش‌بینی شده تا انگیزه کافی برای ورود سرمایه‌گذاران خصوصی فراهم شود. چرا خدمات هوش مصنوعی باید ۲۴/۷ در دسترس باشند؟ یکی از نکات قابل‌توجه در سیاست‌گذاری جدید، این است که خدمات هوش مصنوعی باید از همان استاندارد پایداری اپراتورهای مخابراتی و اینترنتی پیروی کنند؛ یعنی دسترس‌پذیری مستمر، ۲۴ ساعته و در تمام روزهای هفته. این تصمیم نشان می‌دهد هوش مصنوعی دیگر یک سرویس جانبی یا آزمایشی در نظر گرفته نمی‌شود، بلکه در ردیف زیرساخت‌های حیاتی ارتباطی قرار گرفته است؛ زیرساختی که قطعی یا افت کیفیت آن می‌تواند مستقیماً به کسب‌وکارها و خدمات عمومی وابسته به آن آسیب بزند. چنین الزامی همچنین به‌طور ضمنی به تجربه اخیر ایران در حفظ پایداری شبکه ملی اطلاعات در شرایط بحرانی اشاره دارد؛ تجربه‌ای که مسئولان وزارت ارتباطات آن را نمونه‌ای از اهمیت تاب‌آوری زیرساخت ارتباطی کشور می‌دانند. زمان‌بندی اجرا؛ چه زمانی این زیرساخت آماده می‌شود؟ بر اساس اعلام معاون وزیر ارتباطات، پس از انتشار فراخوان مربوطه، اپراتورهای هوش مصنوعی شکل خواهند گرفت و پیش‌بینی می‌شود ظرف حدود ۱۸ ماه آینده این زیرساخت در اختیار پژوهشگران و کسب‌وکارهای فعال در اقتصاد دیجیتال قرار گیرد. این بازه زمانی هنوز قطعی نیست و به سرعت صدور مجوزها، آمادگی زیرساخت انرژی و شبکه، و میزان استقبال بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری بستگی دارد. بستر بزرگ‌تر: بازارگاه ملی داده و یارانه پردازشی طرح اپراتور هوش مصنوعی بخشی از یک بسته سیاستی گسترده‌تر است. مجلس شورای اسلامی وزارت ارتباطات را مکلف کرده با همکاری سازمان ملی هوش مصنوعی، بازارگاه ملی هوش مصنوعی و کاروران بخشی داده را با مشارکت بخش خصوصی راه‌اندازی کند؛ بستری برای عرضه داده‌های تأییدشده بخش عمومی و همچنین محصولات و خدمات هوش مصنوعی. در کنار این موضوع، بحث تدوین دستورالعمل یارانه خدمات پردازشی و حمایت از اپراتورهای پردازشی هوش مصنوعی نیز در دستور کار قرار دارد. هدف از این اقدامات، تجمیع ظرفیت‌های پراکنده پردازشی کشور و تسریع در تأمین تجهیزات موردنیاز است. چه کسانی از این طرح منتفع می‌شوند؟ استارتاپ‌ها و توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی که بدون نیاز به خرید سرور و GPU گران‌قیمت می‌توانند به توان پردازشی دسترسی پیدا کنند. پژوهشگران دانشگاهی که برای آموزش مدل‌ها به منابع محاسباتی نیاز دارند. کسب‌وکارهای کوچک و متوسط که می‌خواهند خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی را در محصولات خود به کار بگیرند بدون سرمایه‌گذاری اولیه سنگین. شرکت‌های خصوصی زیرساختی که فرصت تازه‌ای برای سرمایه‌گذاری و کسب درآمد از عرضه خدمات پردازشی پیدا می‌کنند. چالش‌ها و ریسک‌های اجرا با وجود جذابیت این طرح، موفقیت آن به چند عامل کلیدی وابسته است: تأمین برق و پهنای باند پایدار برای پشتیبانی از تعهد دسترس‌پذیری ۲۴/۷، در شرایطی که کشور با چالش‌های انرژی نیز روبه‌رو است. سرعت صدور مجوز برای اپراتورهای خصوصی و شفافیت فرآیند اداری مربوط به آن. جذابیت اقتصادی مدل برای سرمایه‌گذاران خصوصی، به‌ویژه با توجه به هزینه بالای تجهیزات پردازشی هوش مصنوعی. هماهنگی بین نهادهای متعدد درگیر ، از جمله سازمان ملی هوش مصنوعی، وزارت ارتباطات، سازمان برنامه و بودجه و مجلس. جمع‌بندی طرح AIaaS و شکل‌گیری اپراتورهای هوش مصنوعی، تلاش وزارت ارتباطات برای واگذاری بخشی از زیرساخت پرهزینه هوش مصنوعی به بخش خصوصی است؛ رویکردی که در صورت اجرای درست، می‌تواند دسترسی به توان پردازشی هوش مصنوعی را برای استارتاپ‌ها و پژوهشگران ایرانی ارزان‌تر و ساده‌تر کند. الزام دسترس‌پذیری ۲۴/۷ نیز نشان می‌دهد هوش مصنوعی در سیاست‌گذاری کشور، دیگر در حد یک ابزار جانبی دیده نمی‌شود. با این حال، تحقق این وعده‌ها به سرعت صدور مجوز، آمادگی زیرساخت انرژی و استقبال واقعی بخش خصوصی بستگی دارد. سؤالات متداول ۱. AIaaS یا هوش مصنوعی به‌عنوان خدمت چیست؟ AIaaS مدلی است که در آن زیرساخت پردازشی و ابزارهای هوش مصنوعی به‌صورت سرویس ابری و اشتراکی در اختیار کاربران و کسب‌وکارها قرار می‌گیرد، بدون نیاز به سرمایه‌گذاری اولیه سنگین در سخت‌افزار. ۲. اپراتور هوش مصنوعی در ایران دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟ اپراتور هوش مصنوعی شرکتی است که مجوز می‌گیرد تا زیرساخت پردازشی و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی را به‌صورت تجاری به کاربران، پژوهشگران و کسب‌وکارها عرضه کند. ۳. چه زمانی زیرساخت جدید هوش مصنوعی در ایران در دسترس قرار می‌گیرد؟ بر اساس اعلام وزارت ارتباطات، پیش‌بینی می‌شود این زیرساخت ظرف حدود ۱۸ ماه پس از فراخوان اولیه در اختیار محققان و کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال قرار گیرد. ۴. چرا خدمات هوش مصنوعی باید ۲۴ ساعته در دسترس باشند؟ چون وزارت ارتباطات هوش مصنوعی را در ردیف زیرساخت‌های حیاتی ارتباطی قرار داده و انتظار دارد اپراتورهای این حوزه از همان استاندارد پایداری اپراتورهای مخابراتی پیروی کنند. ۵. آیا بخش خصوصی می‌تواند در ایران اپراتور هوش مصنوعی راه‌اندازی کند؟ بله، طبق چارچوب مصوب هیئت دولت و کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات، شرکت‌های خصوصی می‌توانند با دریافت مجوز به‌عنوان اپراتور هوش مصنوعی فعالیت کنند. ۶. بازارگاه ملی هوش مصنوعی چیست و چه ارتباطی با این طرح دارد؟ بازارگاه ملی هوش مصنوعی بستری است که وزارت ارتباطات موظف است با مشارکت بخش خصوصی راه‌اندازی کند تا داده‌های تأییدشده بخش عمومی و محصولات و خدمات هوش مصنوعی در آن عرضه شوند. ۷. آیا برای اپراتورهای هوش مصنوعی یارانه در نظر گرفته شده است؟ طبق مصوبات مرتبط، بحث اعطای یارانه خدمات پردازشی و حمایت از شکل‌گیری اپراتورهای پردازش هوش مصنوعی مطرح شده، اما جزئیات دقیق مالی آن هنوز به‌طور کامل اعلام نشده است. موضوع AIaaS اپراتور هوش مصنوعی اقتصاد دیجیتال بررسی انواع استند واقعیت مجازی در ایران زیرساخت پردازشی هوش مصنوعی وزارت ارتباطات منبع گزارش تصویب و ابلاغ شکل‌گیری اپراتورهای هوش مصنوعی اشتراک در اشتراک‌گذاری در ایکس اشتراک‌گذاری در واتس‌اپ اشتراک‌گذاری در واتس‌اپ اشتراک‌گذاری در تلگرام