به گزارش خبرنگار «نبض فناوری»، تحولات سال جاری نشان میدهد هوش مصنوعی دیگر صرفاً ابزاری برای اصلاح تصویر، تدوین یا انجام برخی فرآیندهای فنی نیست. جشنوارههای تخصصی سینمای هوش مصنوعی در نقاط مختلف جهان شکل گرفتهاند و حتی معیارهایی برای تشخیص آثار «AI-native» یا سینمای مبتنی بر هوش مصنوعی در حال تدوین است.
برای نمونه، جشنواره بینالمللی فیلم هوش مصنوعی هنگکنگ در نخستین دوره خود معیار مشارکت ۵۱ درصدی هوش مصنوعی را مطرح کرده و نقش این فناوری را در بخشهایی مانند فیلمنامه، جهانسازی، تولید تصاویر، صدا، موسیقی، تدوین و هماهنگی میان انسان و ماشین بررسی میکند.
در همین مسیر، جشنواره فیلم هوش مصنوعی آستانه نیز در سال ۲۰۲۶ با تمرکز بر فیلمهایی برگزار میشود که هوش مصنوعی در فرآیند خلق آنها نقشی اساسی دارد. این رویداد حتی یک میلیون دلار جایزه و یک میلیون دلار سرمایهگذاری برای تولیدات جدید مبتنی بر هوش مصنوعی در نظر گرفته است.
مسئله فقط فناوری نیست؛ مالکیت و اصالت در مرکز مناقشه قرار دارد
ورود گسترده مدلهای مولد به سینما، پرسشهای جدی درباره مالکیت آثار و دادههایی که مدلهای هوش مصنوعی با استفاده از آنها آموزش دیدهاند ایجاد کرده است. یکی از مهمترین چالشها این است که آیا خروجی یک مدل مولد را میتوان بهطور کامل یک اثر هنری مستقل دانست و چه کسی باید صاحب حقوق آن باشد.
در جشنواره انسی ۲۰۲۶ نیز موضوع هوش مصنوعی به یکی از بحثهای مهم صنعت انیمیشن تبدیل شد؛ از نگرانی درباره مالکیت آثار و نحوه آموزش مدلها گرفته تا واکنش مخاطبان به استفاده از AI در فرآیند تولید.
از سوی دیگر، برخی فیلمسازان برجسته همچنان بر نقش غیرقابل جایگزین انسان در فرآیند خلق هنری تأکید دارند. گیلرمو دلتورو، برای نمونه، در ارتباط با مرمت «هزارتوی پان» اعلام کرده است که در این فرآیند از هوش مصنوعی استفاده نشده و بر اهمیت تصمیمگیری انسانی در خلق و بازسازی هر نما تأکید کرده است.
سیاست همچنان یکی از عوامل تعیینکننده سینماست
در کنار فناوری، سیاست نیز همچنان بر مسیر تولید و عرضه آثار سینمایی اثر میگذارد. موضوعاتی مانند سانسور، محدودیتهای تولید، فشارهای سیاسی و امکان روایت موضوعات حساس، بهویژه در کشورهایی که صنعت سینما با محدودیتهای بیشتری مواجه است، همچنان بخشی از معادله تولید فیلم محسوب میشود.
حتی برخی جشنوارههای جدید سینمای هوش مصنوعی، استفاده از این فناوری را فرصتی برای روایت داستانهایی میدانند که تولید آنها در شرایط عادی به دلیل سانسور، فشار سیاسی، محدودیتهای جغرافیایی یا نبود منابع مالی دشوار است.
به این ترتیب، هوش مصنوعی میتواند هم یک ابزار اقتصادی برای کاهش هزینههای تولید باشد و هم ابزاری برای باز کردن مسیر روایتهایی که پیشتر امکان ساختهشدن نداشتند.
صنعت سینما در حال بازتعریف قواعد بازی است
تغییرات اخیر نشان میدهد مسئله اصلی دیگر این نیست که آیا هوش مصنوعی وارد سینما خواهد شد یا نه؛ این اتفاق عملاً رخ داده است. پرسش مهمتر این است که چه میزان استفاده از AI همچنان یک اثر انسانی محسوب میشود، حقوق صاحبان آثار چگونه حفظ خواهد شد و مرز مسئولیت انسان و ماشین در فرآیند تولید کجاست.
حتی آکادمی علوم و هنرهای سینمایی نیز در مقررات جدید اسکار ۲۰۲۷ به موضوع استفاده از هوش مصنوعی پرداخته و برای واجد شرایط بودن فیلمنامهها تصریح کرده است که آنها باید توسط انسان نوشته شده باشند.
به نظر میرسد سینمای آینده نه الزاماً سینمای بدون هوش مصنوعی و نه سینمای کاملاً ماشینی خواهد بود؛ بلکه رقابت اصلی بر سر پیدا کردن تعادلی میان خلاقیت انسانی، توان پردازشی ماشین و قواعد اخلاقی و حقوقی جدید شکل خواهد گرفت.
در چنین شرایطی، سیاست و فناوری هر دو به نیروهایی تبدیل شدهاند که میتوانند تعیین کنند چه داستانهایی ساخته شوند، چه کسانی امکان فیلمسازی داشته باشند و در نهایت، مخاطب آینده سینما با چه تصویری از «هنر انسانی» مواجه شود.
لینک کوتاه: